Jeneratöre en çok kışın ihtiyaç duyulur. Fırtına, kar yükü, buzlanma ve artan tüketim kesintileri çoğaltır. Aynı mevsim, jeneratör için de en zor mevsimdir: akü zayıflar, yağ koyulaşır, yakıt jelleşir, soğutma suyu donma riskine girer.
Bu yazı, soğuklar başlamadan önce yapılması gereken kontrolleri sıralıyor. Listenin tamamı bir bakım ziyaretinde tamamlanabilir; tamamlanmadığında ise sorunun ortaya çıkacağı an genellikle en kötü an olur.
Soğuk Öncesi Kontrol Listesi
| Sistem | Kontrol | Amaç |
|---|---|---|
| Soğutma | Antifriz oranı ve seviyesi, hortum ve kelepçeler, radyatör peteği | Donmayı ve ısı transferi kaybını önlemek |
| Isıtma | Blok (ceket) ısıtıcı çalışıyor mu, termostatı doğru mu | Hızlı ve güvenli ilk kalkış |
| Akü | Gerilim, yük altındaki davranış, terminal temizliği, redresör | Marşa basamama riskini kaldırmak |
| Yakıt | Kış yakıtı, dip suyu tahliyesi, filtre ve su ayırıcı, hat izolasyonu | Jelleşme ve tıkanmayı önlemek |
| Yağ | Kılavuzda belirtilen viskozite sınıfı kullanılıyor mu | Soğukta yağlamanın yetmesi |
| Oda ve menfez | Panjur hareketi, kar/buz birikimi, drenajlar | Hava yolunun açık kalması |
| Egzoz | Yoğuşma drenajı, yağmur şapkası serbest mi | Donarak tıkanmanın önlenmesi |
| Kontrol | Alarm ayarları, uzak bildirim, ısıtıcı arıza kontağı | Sorunun zamanında duyulması |
Antifriz: Oran ve Kalite
Soğutma sisteminin kışlık sorunu tek kelimeyle donmadır. Donan su hacim genişletir; sonucu çatlayan motor bloğu, patlayan radyatör ve yırtılan hortumlardır. Bu, jeneratörün başına gelebilecek en pahalı arızalardan biridir.
Uygulama kuralları:
- Oran, bölgenin en düşük sıcaklığına göre belirlenir ve kullanılan antifrizin etiketindeki koruma tablosundan okunur. Yaygın uygulama hacimce yarı yarıya karışımdır.
- Antifriz oranı fazla artırılırsa ısı transferi düşer; motor yazın hararet yapabilir. İki uç da hatalıdır.
- Karışım saf su ile yapılır. Musluk suyundaki mineraller kireçlenme ve korozyon yaratır. Hazır karışım ürünler kullanılıyorsa üzerine su eklenmez.
- Antifriz yalnızca donmayı önlemez; içerdiği korozyon önleyici katkılar da vardır ve bu katkılar zamanla tükenir. Bu yüzden antifriz ömrü sonsuz değildir, üreticinin belirttiği periyotta yenilenir.
- Farklı tip antifrizler karıştırılmaz; kimyasal uyumsuzluk çökelti yapabilir.
Kontrol sırasında hortumların sertleşip sertleşmediğine, kelepçelerin sıkılığına ve radyatör peteğinin tozla kapanıp kapanmadığına da bakılır. Radyatör peteği kışın da temiz olmalıdır; jeneratör yük altına girdiğinde soğutma ihtiyacı mevsimden bağımsızdır.
Blok Isıtıcı (Ceket Isıtıcı)
Blok ısıtıcı, motorun soğutma suyunu şebekeden beslenen bir rezistansla ılık tutar. Görevi motoru çalıştırmak değil, çalışmaya hazır tutmaktır.
Faydası üç başlıkta toplanır:
- Marş kolaylaşır. Ilık motorda yağ akışkandır, krank milini döndürmek daha az tork ister; akünün üzerindeki yük belirgin biçimde azalır.
- Yüke daha hızlı girilir. Kesintide jeneratör devrine ulaştıktan kısa süre sonra yükün tamamını tek adımda üstlenmek zorundadır. Soğuk bir motor bu ani yüke ılık bir motor kadar iyi tepki veremez.
- Motor ömrü uzar. Soğuk çalıştırma, motorun en çok aşındığı andır. Isıtıcı bu aşınmayı azaltır.
Kontrol edilecekler: ısıtıcının gerçekten çalıştığı (hortumların ılık olması), termostat ayarı, besleme sigortası ve — varsa — arıza kontağının panele taşınmış olması. Blok ısıtıcının beslemesi kesildiğinde kimse fark etmez; fark edildiği an genellikle jeneratörün ihtiyaç duyulduğu andır.
Soğuk ortamlarda akü ısıtıcısı ve yakıt ısıtıcısı da değerlendirilir.
Akü: Kışın En Zayıf Halka
Kışın akü iki yönden sıkışır: soğukta daha az verir, soğuk motor ise daha çok ister. Bu yüzden akü, kış öncesi kontrol listesinin en kritik maddesidir.
Yapılacaklar:
- Akü gerilimi ölçülür; ayrıca marş anında gerilimin ne kadar çöktüğü izlenir.
- Kutup başlarındaki oksit temizlenir, bağlantılar uygun şekilde sıkılır, şase noktası kontrol edilir.
- Şarj redresörünün çıkışı ölçülerek aküyü gerçekten şarj ettiği doğrulanır.
- Sulu akülerde elektrolit seviyesi kontrol edilir; yalnızca saf su ilave edilir.
- Sınırda olan akü, soğuk gelmeden değiştirilir. Kışın ortasında arızalanmasını beklemek, kesinti riskini kabul etmek demektir.
- Seri bağlı akülerde ikisi birlikte, aynı tip ve kapasitede değiştirilir.
Akü konusunun tamamı için jeneratör aküsü yazımıza bakabilirsiniz.
Yakıt: Jelleşme ve Su
Motorinin içindeki parafin bileşikleri, sıcaklık düştükçe kristalleşir. Önce yakıt bulanıklaşır; sıcaklık daha da düşerse kristaller filtreyi tıkayacak boyuta ulaşır ve motor yakıt çekemez.
Önlemler:
| Önlem | Açıklama |
|---|---|
| Mevsime uygun yakıt | Kış döneminde sunulan yakıtın soğuk akış özellikleri farklıdır; ikmali mevsime uygun yapmak ilk kuraldır |
| Dip suyu tahliyesi | Tank dibindeki su donduğunda emiş hattını tamamen kapatır; su, jelleşmeden daha tehlikelidir |
| Tank ve hat izolasyonu | Soğuk ortamlarda yakıt tankı ve boruları izole edilir |
| Yakıt ısıtıcısı | Çok soğuk bölgelerde ve kritik tesislerde kullanılır |
| Akışkanlık düzenleyici katkı | Motor üreticisinin kabul ettiği tipte ve doğru dozda; kış yakıtının yerine geçmez |
| Su ayırıcı kontrolü | Hazne her ziyarette boşaltılır |
| Tankı dolu tutmak | Boş hacim azalır, yoğuşma suyu azalır |
Yakıtın depoda beklerken yaşadığı diğer sorunları — oksidasyon, mikrobiyal üreme, tortu — jeneratör yakıt kalitesi yazımızda ele aldık.
Kar, Buz ve Hava Yolu
Dışarıda duran veya menfezleri dışa açılan setlerde kış, mekanik bir sorun da getirir: hava yolunun kapanması.
- Havalandırma menfezlerinin önüne kar birikmemelidir. Kar küreme sırasında menfez önüne yığın yapılması, sahada sık görülen bir hatadır.
- Motorlu panjurlar, set dururken kapalı kalarak odanın soğumasını engeller; çalışır çalışmaz derhal açılmalıdır. Panjur mekanizmasının donmadığı kontrol edilir.
- Radyatör peteğine yapışan kar ve buz, hava geçişini engeller.
- Egzoz çıkışındaki yağmur şapkası donmuş veya buzla kapanmış olabilir; egzozun tıkanması motorun çalışmaması demektir.
- Egzoz hattının yoğuşma drenajı açık olmalıdır; biriken su donarak hattı daraltır.
- Kabin kapaklarının kilitleri ve menteşeleri buzlanabilir; dış ortamdaki setlerde kapaklar kontrol edilir.
- Kaide çevresindeki drenajlar açık tutulur; erimiş kar suyunun set altında göllenmesi ve donması istenmez.
Soğukta İlk Kalkış
Kışın çalıştırma sırası şu şekilde olmalıdır:
- Ön kontrol. Yağ, soğutma suyu ve yakıt seviyesi; blok ısıtıcının çalıştığının doğrulanması; menfezlerin ve egzoz çıkışının açık olduğunun görülmesi.
- Marş. Kılavuzdaki marş süresi ve marşlar arası bekleme süresine uyulur. Arka arkaya uzun marş, marş motorunu ısıtır ve aküyü tüketir.
- Isınma. Set, soğutma suyu çalışma sıcaklığına yaklaşana kadar düşük yükte çalıştırılır. Soğuk motora tam yük bindirmek doğru değildir.
- Yükleme. Yük kademeli olarak bindirilir; gerilim, frekans, yağ basıncı ve su sıcaklığı izlenir.
- Durdurma. Yük boşaltıldıktan sonra turbonun soğuması için bir süre düşük yükte çalıştırılır, ardından durdurulur.
Kışın yapılan test çalıştırmaları da yük altında olmalıdır. Boşta birkaç dakika çalıştırıp durdurmak hiçbir şeyi kanıtlamaz, üstelik düşük yükte çalışma motora zarar verir. Test yöntemi ve ölçülecek değerler için jeneratör yük testi yazımıza bakın.
Kış Bakımını Sözleşmeye Bağlamak
Kış hazırlığı, “hatırlanırsa yapılan” bir iş olmaktan çıkarılmalıdır. Bakım sözleşmesine mevsimsel bir kalem olarak yazılması en pratik yoldur: hangi ayda yapılacağı, hangi kontrollerin kapsamda olduğu ve raporun kime teslim edileceği açıkça belirtilir. Sözleşme maddelerinin nasıl yazılacağını jeneratör bakım sözleşmesi yazımızda anlattık; genel bakım kalemleri için jeneratör bakım sayfamıza bakabilirsiniz.
Kış öncesi kontrol için randevu almak isterseniz 0 (312) 385 80 09 numarasından bize ulaşabilirsiniz. Ankara ve çevre illerde yerinde bakım hizmeti veriyoruz.
Sık sorulan sorular
Antifriz oranı ne olmalı?
Oran, bulunduğunuz bölgenin en düşük sıcaklığına göre belirlenir ve kullanılan antifrizin etiketindeki koruma tablosundan okunur. Yaygın uygulama, hacimce yarı yarıya karışımdır ve geniş bir koruma aralığı sağlar. İki uç da hatalıdır: antifriz oranı düşükse donma riski, gereğinden yüksekse ısı transferi düşüklüğü ortaya çıkar. Karışım daima saf su veya hazır karışım ürünüyle yapılmalı, musluk suyu kullanılmamalıdır.
Blok ısıtıcı gerçekten gerekli mi?
Yedekte bekleyen ve soğuk ortamda duran setler için evet. Soğuk motor yağı koyulaşır, krank milini döndürmek daha çok tork ister ve akü kışın zaten daha az verir. Blok ısıtıcı soğutma suyunu ılık tutarak hem marşı kolaylaştırır hem de motorun yüke çok daha hızlı girmesini sağlar. Kesinti anında saniyelerin önemli olduğu tesislerde ısıtıcı, seçmeli bir aksesuar değil sistemin parçasıdır.
Soğukta motorin neden jelleşir?
Motorinin içinde parafin bileşikleri bulunur. Sıcaklık düştükçe bu bileşikler kristalleşmeye başlar; önce yakıt bulanıklaşır, sıcaklık daha da düşerse kristaller filtreyi tıkayacak boyuta ulaşır. Sonuç, motorun yakıt çekememesi ve durmasıdır. Önlem, mevsime uygun kış yakıtı kullanmak, tankı ve hatları izole etmek, gerekiyorsa yakıt ısıtıcısı kullanmak ve tank dibindeki suyu tahliye etmektir; su donduğunda hattı tamamen kapatır.
Kışın akü neden daha çabuk pes ediyor?
İki etki aynı anda çalışır. Akünün içindeki kimyasal tepkime sıcaklık düştükçe yavaşlar, yani akü daha az akım verebilir. Aynı anda motor daha çok ister, çünkü soğuk yağ koyulaşmıştır. Yazın idare eden sınırda bir akü, ilk ciddi soğukta marşı döndüremez. Bu yüzden akü kontrolü kış öncesi yapılacak işlerin başında gelir.
Jeneratör odasının sıcaklığı kaç derecenin altına düşmemeli?
Tek bir genel sayı yerine üretici kılavuzundaki minimum ortam sıcaklığı esas alınır. Pratik hedef, soğutma suyunun donmaması, yakıtın jelleşmemesi ve akünün kapasitesini koruyabilmesidir. Bunu sağlamanın yolu odayı ısıtmak değil, blok ısıtıcı ve gerekiyorsa akü ısıtıcısı kullanmak, menfezlerde motorlu panjur kullanarak set dururken soğuk hava akımını kesmektir.
Kışın test çalıştırması nasıl yapılmalı?
Kışın da test yük altında yapılmalıdır; boşta birkaç dakika çalıştırıp durdurmak motora zarar verir ve hiçbir şeyi kanıtlamaz. Set çalıştırıldıktan sonra soğutma suyu çalışma sıcaklığına gelene kadar beklenir, ardından yük bindirilir. Durdurmadan önce turbonun soğuması için bir süre düşük yükte çalıştırılır. Testte ölçülen değerler yazın alınan değerlerle karşılaştırılarak kaydedilir.
İlginizi çekebilir
Ankara Jeneratör Bakım — Periyodik ve Filtreli Bakım
Yağ, filtre, antifriz, akü ve yük testi dahil periyodik bakım takvimi; kapsamı yazılı bakım sözleşmesi ve arıza müdahalesi. Ankara genelinde yerinde servis.
Devamını okuyun
Aksa Jeneratör Servis
Yılmazlar Jeneratör A.Ş., enerji çözümleri alanında öncü firmalar arasında yer almakta ve geniş bir müşteri kitlesine hizmet vermektedir.
Devamını okuyun
Aksa jeneratör servisi
Aksa jeneratör servisi, güvenilir ve kaliteli hizmetleriyle alanında önde gelen bir kuruluştur.
Devamını okuyun