Jeneratörün kesinti anında kendiliğinden devreye girmesini sağlayan şey motor değil, transfer panosudur. Pano şebekeyi izler; şebeke gittiğinde jeneratöre çalış komutu verir, yükü şebekeden ayırıp jeneratöre aktarır ve şebeke kararlı biçimde geri geldiğinde yükü şebekeye iade eder. Bu işi yapan otomatik panoya kısaca ATS (automatic transfer switch) denir.
Bu yazıda transfer panosunun nasıl seçildiğini anlatıyoruz: kaç amper, kaç kutup, hangi anahtarlama elemanı ve fiyatı neyin belirlediği. Kesinti anında panonun adım adım ne yaptığını ise jeneratör kontrol cihazları sayfamızda ayrıntılı anlattık.
Manuel mi, Otomatik mi?
| Enversör şalter (manuel) | Otomatik transfer panosu (ATS) | |
|---|---|---|
| Nasıl çalışır | Biri jeneratörü çalıştırır, şalteri 1-0-2 konumları arasında elle çevirir | Şebekeyi izler, jeneratörü çalıştırır, yükü kendisi aktarır |
| Kesintide geçen süre | Birinin gelip müdahale etmesine bağlı | Genellikle birkaç saniye ile birkaç on saniye arası |
| Uygun olduğu yer | Şantiye, mobil set, küçük atölye, başında biri olan işler | Apartman, site, otel, hastane, fabrika, soğuk hava deposu |
| Dikkat | Şalter 0 konumundan geçmeden iki kaynak birbirine bağlanmamalı | Ayar zamanlamaları ve kilit mekanizması devreye almada denenmeli |
Gece yarısı gelen bir kesintide başında kimsenin bulunmadığı her yer için otomatik pano gerekir. Enversör şalter ucuzdur ama kesintinin süresini, binada kimin olduğuna bağlar.
Kaç Amper Olmalı?
Transfer panosu, jeneratörün tam yük akımını sürekli taşıyabilmelidir. Üç fazlı 400 V sistemde akım şu formülle bulunur:
Akım (A) = kVA × 1000 / (√3 × 400) ≈ kVA × 1,443
| Jeneratör gücü | Tam yük akımı | Tipik pano değeri |
|---|---|---|
| 30 kVA | ≈ 43 A | 63 A |
| 50 kVA | ≈ 72 A | 80–100 A |
| 100 kVA | ≈ 144 A | 160 A |
| 150 kVA | ≈ 217 A | 250 A |
| 250 kVA | ≈ 361 A | 400 A |
| 400 kVA | ≈ 577 A | 630 A |
| 500 kVA | ≈ 722 A | 800 A |
| 800 kVA | ≈ 1155 A | 1250 A |
| 1000 kVA | ≈ 1443 A | 1600 A |
Tabloda atlanan kritik bir nokta var: transfer panosu yükü iki kaynaktan da taşır. Binanın şebeke ana şalteri jeneratörün akımından büyükse, pano jeneratöre göre değil şebeke tarafına göre boyutlanmalıdır. Diğer yol, jeneratöre binanın tamamını değil yalnızca seçilmiş yükleri (asansör, aydınlatma, pompalar, kritik prizler) bağlamaktır. Bu karar yük ve güç tespitiyle birlikte verilir; yükün tamamını mı, bir bölümünü mü besleyeceğiniz jeneratörün gücünü de belirler.
3 Kutup mu, 4 Kutup mu?
Üç kutuplu panoda yalnızca fazlar anahtarlanır, nötr iki kaynak arasında ortak kalır. Dört kutuplu panoda nötr de fazlarla birlikte anahtarlanır.
Hangisinin gerektiğini binanın topraklama sistemi ve jeneratörün nötr bağlantısı belirler. Nötrün ortak bırakıldığı bazı tesislerde kaçak akım rölelerinin yersiz atması ve nötrden dolaşan akımlar görülür; bu yüzden pratikte dört kutuplu çözüm sık tercih edilir. Ama bu bir alışkanlık değil, proje kararıdır; tesisin elektrik projesine göre belirlenmelidir.
Kontaktör mü, Motorlu Şalter mi?
| Anahtarlama elemanı | Özellik | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Kontaktör çifti | Hızlı, sık anahtarlamaya dayanıklı; elektriksel ve mekanik kilitle birbirine bağlanır | Küçük ve orta güçler |
| Motorlu kompakt şalter | Koruma ve anahtarlama tek gövdede; yüksek akımda daha uygun | Orta ve büyük güçler |
| Hazır transfer anahtarı | Tek gövdede iki konumlu, mekanik olarak iki kaynağın aynı anda bağlanmasını imkânsız kılar | Kritik tesisler, sık test yapılan sistemler |
Hangi eleman seçilirse seçilsin vazgeçilmez kural aynıdır: şebeke ve jeneratör hiçbir koşulda aynı anda yüke bağlanamamalıdır. Bunu elektriksel kilit tek başına garanti etmez; mekanik kilit de bulunmalıdır.
Bağlantı Mantığı
Transfer panosunun bağlantı şeması karmaşık görünse de mantığı sadedir:
- Şebeke girişi sayaç ve ana şalterden sonra panonun şebeke tarafındaki anahtarlama elemanına gelir.
- Jeneratör çıkışı jeneratörün kendi şalterinden sonra panonun jeneratör tarafındaki elemanına gelir.
- İki elemanın çıkışı ortak baraya bağlanır; bina dağıtım panosu bu baradan beslenir.
- İki eleman arasında elektriksel ve mekanik kilit vardır.
- Kontrol kartı şebeke gerilimini ölçer, jeneratöre çalış/dur komutu verir ve elemanları sırasıyla açıp kapatır.
- Topraklama ve nötr düzeni, tesisin topraklama sistemine göre kurulur.
Bu bir çalışma prensibidir, kendi başına uygulanacak bir talimat değildir. Bağlantı bina tesisatına ve şebekeye dokunduğu için yetkili bir elektrik ekibi tarafından yapılmalıdır. Yanlış yapılan bağlantıda jeneratör şebekeye geri besleme yapabilir; bu, arızayı onarmak için hatta çalışan görevli için ölümcül bir risktir. Konuyu jeneratör şebekeye nasıl bağlanır yazımızda ayrıca anlattık.
Fiyatı Ne Belirler?
Transfer panosunun fiyatı jeneratörün fiyatı gibi kalemlerden oluşur:
- Akım değeri. 63 A bir pano ile 1600 A bir pano arasında anahtarlama elemanı, bara ve gövde boyutu kat kat değişir.
- Anahtarlama elemanı. Kontaktör, motorlu şalter veya hazır transfer anahtarı.
- Kutup sayısı. Dört kutuplu çözüm üç kutupluya göre daha pahalıdır.
- Kontrol kartı. Otomatik transfer kabiliyeti olan kartın modeli; uzaktan izleme ve alarm bildirimi istenip istenmediği.
- Pano gövdesi. İç ortam veya dış ortam, koruma sınıfı, ölçü aletleri ve bakım için by-pass düzeni.
- Montaj. Panonun jeneratöre ve bina panosuna uzaklığı, kablo kesiti ve kablo yolu.
Ucuz bir transfer panosu genellikle bu kalemlerin birinden kısılmış panodur. Kısılan kalem çoğu zaman mekanik kilit, kablo kesiti veya devreye almadaki gerçek kesinti testidir; üçü de kesinti günü kendini gösterir.
Devreye Alma ve Bakım
Yeni kurulan bir transfer panosu, şebeke kesintisi gerçekten yaratılarak denenir: jeneratör çalışıyor mu, ısınma süresinden sonra yük aktarılıyor mu, şebeke dönünce bekleme süresi doğru mu, yük geri veriliyor mu, jeneratör soğutma süresinden sonra duruyor mu? Kâğıtta doğru görünen bir ayar sahada mekanik kilide takılabilir. Bu deneme jeneratör montaj işinin son adımıdır.
Transfer panosu bakımda en sık atlanan kalemdir. Kontaktör kontakları, sıkma torkları ve kilit mekanizması yıllık bakımda kontrol edilmeli, transfer senaryosu en az yılda bir gerçek yükle denenmelidir. Birden fazla jeneratörün aynı baraya bağlanacağı sistemlerde transfer panosu yerine senkron pano gerekir.
Mevcut jeneratörünüze transfer panosu eklemek ya da yeni bir sistem kurmak için 0 (312) 385 80 09 numaralı hattımızdan bize ulaşabilirsiniz; keşif ücretsizdir.
Sık sorulan sorular
Jeneratör transfer panosu kaç amper olmalı?
Önce jeneratörün tam yük akımı hesaplanır: üç fazlı 400 V sistemde akım ≈ kVA × 1,443'tür (100 kVA için yaklaşık 144 A). Pano bir üst standart değerden seçilir (bu örnekte 160 A). Ancak transfer panosu yükü şebekeden de taşıdığı için, binanın ana şalteri jeneratörden büyükse panonun akım değeri ona göre belirlenir ya da jeneratöre yalnızca seçilmiş yükler bağlanır.
Mevcut jeneratörüme sonradan transfer panosu takılabilir mi?
Çoğu zaman evet. Jeneratörün kontrol kartının uzaktan çalıştırma girişi varsa ya da kart otomatik transfer destekliyorsa, pano sonradan eklenebilir. Kart buna uygun değilse kart değişimi gerekir. Karar, makinenin kartı ve bina panosu yerinde görüldükten sonra verilir.
Enversör şalter ile otomatik transfer panosu arasındaki fark nedir?
Enversör (1-0-2) şalter elle çevrilir: kesinti olunca biri jeneratörü çalıştırır ve şalteri jeneratör konumuna alır. Otomatik transfer panosu bu işi kendisi yapar; şebekeyi izler, jeneratörü çalıştırır, yükü aktarır ve şebeke dönünce geri verir. Başında birinin bulunmadığı her yerde otomatik pano gerekir.
Transfer panosunu kendim bağlayabilir miyim?
Hayır. Bağlantı bina elektrik tesisatına ve şebekeye dokunur; yetkili bir elektrik ekibi tarafından, topraklama sistemine uygun yapılmalıdır. Yanlış bağlantıda jeneratör şebekeye geri besleme yapabilir; bu, hatta çalışan görevliler için hayati tehlike ve jeneratör için hasar demektir.
İlginizi çekebilir
Jeneratör Kontrol Cihazları ve Otomatik Transfer
Jeneratör kontrol kartı ve pano çözümleri: ATS adım adım nasıl çalışır, hangi korumalar devrededir, panel alarmları ne anlama gelir, kart arızasında ne yapılır.
Devamını okuyun
Jeneratör Şebekeye Nasıl Bağlanır?
Elektrik kesintileri yaşandığında jeneratörü devreye almak, sadece cihazı çalıştırmakla bitmez.
Devamını okuyun
Senkron Jeneratör Panosu ve Paralel Çalışma
Senkron pano, birden fazla jeneratörü tek bir kaynak gibi çalıştıran kontrol merkezidir. Dört senkronizasyon şartı sağlanmadan hiçbir set baraya bağlanamaz.
Devamını okuyun