Bir jeneratörün deposu dolu görünüyor olabilir. Asıl soru, kesinti saatlerce sürdüğünde o yakıtın motora kesintisiz ulaşıp ulaşmayacağıdır. Büyük tesislerde yakıt tek bir tankta durmaz: bina dışında veya yeraltında bir ana depo, jeneratörün hemen yanında da küçük bir günlük depo bulunur. İkisi arasındaki aktarımı yöneten kumanda birimine yakıt transfer panosu denir.
Neden İki Ayrı Depo Var
Tek büyük tankla çalışmak ilk bakışta daha basit görünür. Uygulamada iki ayrı depo kullanılmasının üç nedeni vardır.
Yangın güvenliği. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, sıvı yakıtın miktarına göre nereye konabileceğini kademelendirir. Küçük miktarlar bodrumda sızıntısız kaplarda tutulabilirken, miktar büyüdükçe yangına dayanıklı ayrı bir oda, ardından yeraltı tankı, en üst kademede ise binadan ayrı bağımsız tek katlı bir yapı gerekir. Jeneratör odasının içinde tutulan yakıt miktarını sınırlı tutmak, bu kademelerin altında kalmayı sağlar.
Emiş yüksekliği. Motorun kendi yakıt pompasının emme kabiliyeti sınırlıdır. Ana depo jeneratörden uzakta veya farklı kotta ise motor doğrudan oradan emiş yapamaz. Günlük depo, motora yakın ve uygun kotta duran bir ara tampon görevi görür.
Yakıt kalitesi. Ana depoda dip tarafta su ve tortu birikir. Transfer hattı dipten belirli bir yükseklikten alınacak şekilde kurulur ve yakıt günlük depoya geçerken filtrelenir. Böylece motora giden yakıt, tankın en temiz bölgesinden gelir.
Transfer Panosu Ne Yapar
Pano, günlük depodaki seviye sinyallerini okur ve pompayı buna göre yönetir. Temel mantık dört seviye üzerine kuruludur.
| Seviye | Sinyal | Panonun tepkisi |
|---|---|---|
| Yüksek yüksek (taşma) | Şamandıra teması kapanır | Pompa derhal durur, sesli/ışıklı alarm verir, alarm uzağa taşınır |
| Yüksek (dolu) | Şamandıra teması kapanır | Pompa normal olarak durur, transfer tamamlanmıştır |
| Alçak (transfer başlangıcı) | Şamandıra teması açılır | Pompa çalışır, ana depodan transfer başlar |
| Alçak alçak (kritik) | Şamandıra teması açılır | Alarm verilir; ana depo boş veya transfer arızalı demektir |
Bu dört seviye arasındaki mesafe rastgele seçilmez. “Alçak” ile “yüksek” arasındaki hacim, pompanın bir çalışmada aktaracağı miktarı belirler. Bu aralık çok dar tutulursa pompa sürekli durup kalkar ve motoru yanar; çok geniş tutulursa yakıt uzun süre günlük depoda bekler.
Pompa Koruma: Panonun Asıl İşi
Transfer panosunun kumanda kısmı basittir; asıl değeri koruma fonksiyonlarındadır.
- Kuru çalışma koruması. Ana depo boşaldığında pompa yakıt yerine hava basmaya başlar. Yakıt aynı zamanda pompanın yağlayıcısıdır; kuru çalışan bir pompa kısa sürede sıkışır. Ana depoya konan alt seviye şamandırası pompayı bu durumda kilitler.
- Termik koruma. Pompa motorunun aşırı akım çekmesi durumunda devreyi açar. Tıkalı hat, kapalı unutulmuş vana veya soğukta koyulaşmış yakıt bu durumu yaratabilir.
- Çalışma süresi sınırı. Pano, pompanın tek seferde belirlenen süreden uzun çalışmasına izin vermez. Bu süre aşılmışsa ya hat kaçırıyordur ya da seviye şamandırası takılı kalmıştır. Süre koruması, taşmayı şamandıradan bağımsız olarak da engelleyen ikinci savunma hattıdır.
- Faz koruma. Trifaze pompalarda faz sırası ters bağlanırsa pompa ters yönde döner ve transfer yapmaz. Faz sırası ve faz kaybı rölesi bunu başlangıçta yakalar.
Taşma neden bu kadar önemli
Taşan yakıt sadece bir temizlik sorunu değildir. Jeneratör odasının zemininde yayılan motorin, sıcak egzoz borusu ve akü bağlantılarının bulunduğu bir hacimde bulunur. Ayrıca yönetmelik, yakıt deposunun bulunduğu hacimde tank kapasitesinin en az üçte birini alacak havuzlama yapılmasını şart koşar. Havuzlama, taşma veya sızıntı hâlinde yakıtın kontrolsüz yayılmasını engeller. Transfer panosundaki taşma koruması ile bu havuzlama birbirinin yedeğidir; biri diğerinin yerine geçmez.
Hat, Boru ve Vana Seçimi
| Bileşen | Uygulama | Gerekçe |
|---|---|---|
| Boru malzemesi | Siyah çelik | Galvaniz ve çinko alaşımlı borular motorinle tepkimeye girip filtre tıkayan tortu oluşturur |
| Motora son bağlantı | Esnek yakıt hortumu | Motor titreşiminin sabit tesisata iletilmesini engeller |
| Hat güzergâhı | Egzoz hattından ve sıcak yüzeylerden uzak | Yakıt sıcaklığının yükselmesini ve yangın riskini azaltır |
| Vanalar | Erişilebilir ve etiketli | Acil durumda hattın kesilebilmesi için |
| Filtre / su ayırıcı | Transfer hattı üzerinde | Ana depodaki su ve tortunun günlük depoya geçmesini engeller |
| Tank havalandırması | Bina dışına taşınır | Depo içinde basınç oluşmasını ve buhar birikimini engeller |
Ana depo ile jeneratörün aynı kotta olması tercih edilir. Farklı kot gerekiyorsa emiş ve dönüş hatlarının hesabı üretici desteğiyle yapılmalıdır; motorun yakıt dönüş hattındaki karşı basınç sınırı aşılırsa enjeksiyon sistemi zarar görür.
Depo Kademeleri ve Mesafe Kuralları
Yakıt sisteminin yerleşimi, yalnızca mühendislik tercihi değil, mevzuat konusudur. Uygulamada belirleyici olan başlıklar şunlardır:
- Jeneratörün kurulacağı odanın duvar, taban ve tavanının en az 120 dakika yangına dayanması gerekir.
- Jeneratör odalarından temiz su, pis su, patlayıcı ve yanıcı sıvı/gaz tesisatı geçirilemez; odanın üst kat mahallerinde ıslak hacim düzenlenemez.
- Akaryakıt depoları merdiven altına, merdiven boşluğuna, mutfağa, banyoya ve yatak odasına konulamaz.
- Sıvı yakıt miktarı arttıkça izin verilen yer değişir: küçük miktarlar bodrumda sızıntısız kaplarda; daha büyük miktarlar bina içinde bodrum katta yangına 120 dakika dayanıklı kâgir odada ve sızıntısız depolarda; üst kademeler yeraltı veya yerüstü tanklarında; en üst kademe ise binadan ayrı, bağımsız, tek katlı bir yapıda.
- Jeneratör mahallinin havalandırma hava girişi, herhangi bir egzoz çıkış noktasından en az 5 m uzakta olmalı; mahallin egzoz çıkışı da herhangi bir hava giriş noktasından en az 5 m uzağa atılmalıdır.
Bu maddelerin projeye nasıl yansıyacağı binanın kullanım sınıfına ve onay merciinin uygulamasına göre değişir. Karar, ruhsat aşamasında mekanik ve elektrik proje müellifleriyle birlikte verilmelidir; sonradan yapılan yakıt sistemi değişikliği çoğu zaman oda tadilatı anlamına gelir.
Devreye Alma ve Periyodik Kontrol
Transfer sistemi kurulduğunda kâğıt üzerinde değil, sahada sınanır. Devreye almada yapılan kontroller:
- Şamandıraların her seviyede tek tek uyarılıp panoda doğru sinyal ürettiğinin görülmesi.
- Pompanın doğru yönde döndüğünün ve gerçek debiyle transfer yaptığının doğrulanması.
- Taşma korumasının kasıtlı olarak tetiklenip pompayı durdurduğunun görülmesi.
- Kuru çalışma kilidinin ana depo alt seviye sinyaliyle denenmesi.
- Alarmların jeneratör kontrol paneline ve uzak izleme noktasına ulaştığının doğrulanması.
- Hattın basınç altında sızdırmazlık kontrolü ve havasının alınması.
Bu kontroller devreye alma tutanağına yazılır. Sonrasında ise transfer sistemi, periyodik bakımın parçası hâline gelir: şamandıra temasları, filtre, hat sızdırmazlığı ve havuzlamanın boş olup olmadığı her ziyarette bakılacak kalemlerdir. Kapsamın nasıl yazılacağı için jeneratör bakım sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Yakıtın kendisinin bekleme süresi, su yapması ve mikrobiyal üreme gibi konuları jeneratör yakıt kalitesi yazısında ayrıca ele aldık. Pano ve kontrol donanımı seçenekleri için jeneratör kontrol cihazları, kurulum süreci için jeneratör montaj sayfamıza göz atın.
Mevcut yakıt sisteminizin kontrolü veya yeni bir transfer panosu için 0 (312) 385 80 09 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Günlük depo ile ana depo arasındaki fark nedir?
Günlük depo, jeneratörün hemen yanında duran ve motoru doğrudan besleyen küçük hacimli tanktır; amacı sınırlı süre için hazır yakıt bulundurmaktır. Ana depo ise tesisin toplam yakıt stoğunu tutan büyük tanktır ve genellikle bina dışında, yeraltında veya ayrı bir hacimde bulunur. Transfer panosu bu ikisi arasındaki aktarımı yönetir. Bu ayrımın nedeni hem yangın güvenliği hem de motorun emiş yüksekliği sınırıdır.
Yakıt transfer pompası neden otomatik çalışmalı?
Çünkü jeneratörün ne zaman ve ne kadar süre çalışacağı önceden bilinmez. Elle transfer yapılan sistemlerde iki hata tipiktir: pompanın açık unutulması sonucu günlük deponun taşması ve transferin yapılmaması sonucu motorun yakıtsız kalması. Otomatik sistemde şamandıra sinyalleri pompayı gereken anda çalıştırıp gereken anda durdurur; insan hatası devre dışı kalır.
Günlük depoda kaç saatlik yakıt bulunmalı?
Tek bir sayı yoktur; hacim, jeneratörün saatlik tüketimi ve tesisin kesintisiz çalışma beklentisine göre belirlenir. Yaklaşım şudur: setin yaklaşık yüzde yetmiş beş yükteki saatlik tüketimi ile hedeflenen süre çarpılır, üstüne emniyet payı eklenir. Ayrıca depo hacminin tamamı kullanılabilir kabul edilmez; dip tortunun emilmemesi için hacmin bir bölümü ölü kabul edilir.
Yakıt deposu jeneratör odasının içine konabilir mi?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik yakıt depolarını miktara ve yere göre kademelendirir. Bina içinde bodrum katta, yangına en az yüz yirmi dakika dayanıklı kâgir odada ve sızıntısız depolarda belirli bir litre sınırına kadar depolamaya izin verilir; üst kademeler yeraltı tankını veya binadan ayrı bağımsız bir yapıyı gerektirir. Ayrıca deponun bulunduğu hacimde tank kapasitesinin en az üçte birini alacak havuzlama yapılması şarttır. Uygulama projeye ve onay merciine göre değiştiği için karar, ruhsat aşamasında mekanik proje müellifiyle birlikte verilmelidir.
Yakıt hattında galvaniz boru kullanılabilir mi?
Kullanılmamalıdır. Galvaniz ve çinko alaşımlı borular motorinle kimyasal tepkimeye girerek tortu oluşturur; bu tortu yakıt filtresini tıkar ve enjektörlere kadar ilerler. Yakıt tesisatında siyah çelik boru kullanılır. Motora yapılan son bağlantı ise titreşimin tesisata iletilmemesi için esnek yakıt hortumuyla yapılır.
Transfer panosu jeneratör kontrol paneline bağlanır mı?
Genellikle bağlanır. Günlük depodaki alt seviye ve taşma alarmlarının jeneratör kontrol paneline ve varsa bina otomasyonuna taşınması, sorunun fark edilmesini sağlar. Aksi hâlde bir arıza ancak jeneratör kesintide çalışmadığında anlaşılır ki bu da en kötü zamanlamadır.
İlginizi çekebilir
Jeneratör Kontrol Cihazları ve Otomatik Transfer
Jeneratör kontrol kartı ve pano çözümleri: ATS adım adım nasıl çalışır, hangi korumalar devrededir, panel alarmları ne anlama gelir, kart arızasında ne yapılır.
Devamını okuyun
Jeneratör Montaj Ankara — Anahtar Teslim Kurulum
Jeneratör montajı yalnızca makineyi yerine koymak değildir. Kaideden egzoz hattına, transfer panosundan yük testine kadar anahtar teslim kurulum yapıyoruz.
Devamını okuyun
Jeneratör Yakıt Kalitesi: Bekleyen Motorinin Sorunu
Yedek jeneratörün deposundaki yakıt yıllarca bekler. Bu süre içinde su toplar, tortu yapar ve mikrobiyal üreme başlar; sonuç kesinti anında tıkanan filtredir.
Devamını okuyun