Site ve apartman yönetimlerinin jeneratör konusunda sorduğu üç soru hep aynıdır: zorunlu mu, kaç kVA gerekir, nereye koyacağız? Üçünün de cevabı birbirine bağlı — ve üçü de “daire sayısı” ile başlamaz.
Bu yazı, yönetici ve kat malikleri için mevzuatın gerçekte ne dediğini, gücün nasıl hesaplandığını ve karar verirken nelerin konuşulması gerektiğini anlatıyor.
Mevzuat Ne Diyor: Doğrudan Zorunluluk Yok, Dolaylı Var
Türk mevzuatında “şu kattan yüksek binaya jeneratör konulacaktır” şeklinde tek bir hüküm yoktur. Zorunluluk, karşılanması gereken süre ve süreklilik şartlarından doğar. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’teki ilgili maddeler:
| Madde | Hüküm | Sonucu |
|---|---|---|
| Madde 63(2) ve (4) | Yapı yüksekliği 51,50 m’den fazla olan yapılarda en az bir asansör acil durum asansörü olarak düzenlenir; bu asansörün enerji kesilmesi hâlinde 60 dakika çalışır durumda kalmasını sağlayacak bir acil durum jeneratörüne bağlı olması gerekir | Jeneratörün adının açıkça geçtiği ve zorunlu kılındığı yer |
| Madde 85(5) | Duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenecek şekilde tesis edilmelidir | Basınçlandırma gereken binalarda jeneratör dolaylı zorunlu hâle gelir |
| Madde 72(3) | Acil durum aydınlatması en az 60 dakika; kullanıcı yükü 200’den fazlaysa en az 120 dakika sürmelidir | Bataryayla da sağlanabilir, ancak büyük binalarda merkezi çözüm jeneratördür |
| Madde 68(2) | Yapı yüksekliği 51,50 m’den fazla binalarda şaft içinde bus-bar sistemi mecburidir | Jeneratör çıkışının kabloyla değil baralı sistemle taşınmasının dayanağı |
Yönetmeliğin 4. maddesindeki tanım da önemlidir: yüksek bina, bina yüksekliği 21,50 m’den veya 7 kattan fazla, yapı yüksekliği 30,50 m’den veya 10 kattan fazla olan binalardır.
Özetle: alçak bir apartmanda jeneratör bir konfor tercihi, yüksek yapıda ise fiilen bir gerekliliktir.
Asıl Karar: Acil Yük mü, Tam Besleme mi?
Güç hesabına geçmeden önce verilmesi gereken karar budur ve iki senaryo arasındaki fark birkaç kademedir.
| Senaryo | Ne beslenir | Güç |
|---|---|---|
| Acil yük (kısmi besleme) | Asansör, kaçış yolu ve ortak alan aydınlatması, hidrofor, yangın pompası, yangın algılama, güvenlik ve kamera, haberleşme | Tam beslemenin yaklaşık %15-30’u |
| Tam besleme | Yukarıdakiler + bütün daireler | %100 |
Bu ayrım mevzuattan doğar: Yangın Yönetmeliği yalnızca acil durum asansörü, acil aydınlatma, duman tahliye ve basınçlandırma fanları ile yangın pompası için süreklilik şartı koyar. Daireleri beslemek zorunlu değildir.
Uygulamada birçok binada kat tabloları ikiye ayrılır; jeneratör sadece acil yükleri besler. Bu hem yatırımı hem de işletme maliyetini belirgin şekilde düşürür.
Çözülmüş Örnek: 18 Daireli Apartman Tam Besleme
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümleriyle yapılmış, EMO’nun yayımladığı çözülmüş örnek. Altı katlı, katında üç daire bulunan bina; asansör 4,5 kW, hidrofor 2,5 kW, daire kurulu gücü 11.390 W.
Yönetmelikteki eşzamanlılık kuralı: mevcut yönetmelikte daire kurulu gücünün 8 kW’a kadarı için %60, kalan kısmı için %40; taslak yönetmelikte daire başına %30, ancak bir dairenin eşzamanlı gücü 6.000 W’dan küçük olamaz.
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Daire eşzamanlı gücü | Minimum kural devreye giriyor | 6.000 W |
| Bina toplamı | 6.000 W × 18 daire × 0,39 | 42.120 W |
| Asansör | 4.500 W × 0,55 | 2.475 W |
| Hidrofor | 2.500 W × 1,00 | 2.500 W |
| Toplam eşzamanlı güç | 47.095 W ≈ 47 kW | |
| Görünür güce çevirme | 47 ÷ 0,8 | ≈ 59 kVA |
| Seçilen kademe | Bir üst katalog kademesi | 60 kVA |
Yani 18 daireli bir apartmanın tamamını besleyecek jeneratör yaklaşık 60 kVA’dır ve daire başına yaklaşık 2,6 kW düşer.
Daire Sayısına Göre Yaklaşık Kademeler
Aşağıdaki tablo, yukarıdaki 60 kVA = 18 daire çıpasından ölçeklendirilmiş yaklaşık değerlerdir. Üretici taahhüdü değildir; kesin seçim yük listesi ve blok yük analiziyle yapılır.
| kVA | kW | Tam beslemede yaklaşık daire sayısı | Not |
|---|---|---|---|
| 20 | 16 | 5 - 6 daire | Asansörsüz küçük binada acil yük |
| 30 | 24 | 8 - 10 daire | Tek asansörlü binada acil yük için alt sınır |
| 40 | 32 | 10 - 12 daire | Küçük apartman tam besleme |
| 50 | 40 | 12 - 15 daire | |
| 60 | 48 | ≈ 18 daire | Yönetmelik hesabıyla doğrulanmış kademe |
| 80 | 64 | 24 - 25 daire | |
| 100 | 80 | ≈ 30 daire | 30 daireli apartman veya iki bloklu küçük site |
| 150 | 120 | ≈ 45 daire | |
| 200 | 160 | ≈ 60 daire | |
| 250 | 200 | ≈ 75 daire | |
| 400 | 320 | ≈ 120 daire | Site ölçeği |
| 500 | 400 | ≈ 150 daire | Yapı yüksekliği 51,50 m üstü yüksek bina |
Tablo muhafazakârdır: daire sayısı arttıkça eşzamanlılık katsayısı düştüğü için gerçekte biraz daha fazla daire beslenebilir. Kendi binanız için hesap yapmak isterseniz jeneratör güç hesaplama yazısına bakın.
Asansör alt sınırı belirler
Apartman hesabında en sık atlanan nokta budur. Asansörlü bir binada acil yük jeneratörünün gücünü çoğu zaman dairelerin toplamı değil, asansörün kalkış akımı belirler.
Asansör ve dalgıç pompa motorlarında pratik kural: motor gücü (HP) × 3 ≈ gerekli kVA. 7,5 kW (yaklaşık 10 HP) bir asansör tek başına yaklaşık 30 kVA gerektirir. Bu yüzden “on daireli bina, sadece asansör ve merdiven aydınlatması” senaryosunda bile 30 kVA’nın altına inilmez.
Jeneratör, motor kalkışında gerilimini nominal değerin en az %65’inde tutabilmelidir; aksi hâlde asansör kalkış torkuna ulaşamaz.
Otomatik Devreye Girme ve Blok Yüklenme
Bir apartman jeneratörünün otomatik transfer panosuyla (ATS) çalışması neredeyse zorunludur; gece yarısı kesintisinde kimsenin bodruma inip makineyi çalıştırması beklenemez.
Ancak otomatik sistem jeneratörü büyütür. Şebeke kesildiğinde set devire ulaştıktan 10-12 saniye sonra yükün tamamını tek adımda üstlenir; bütün aydınlatma, asansör ve hidrofor aynı anda kalkış akımlarıyla devreye girer. Buna blok yüklenme denir.
Blok yükü düşürmenin yolları:
- Kat tablolarını ikiye ayırıp sadece acil yükleri jeneratörden beslemek.
- Asansör ve hidrofora yumuşak yol verici veya sürücü takmak.
- Büyük yükleri zaman gecikmesiyle kademeli devreye almak.
Panel ve transfer seçimi için jeneratör kontrol cihazları sayfamıza bakabilirsiniz.
Nereye Konulacak: Oda, Gürültü ve Yakıt
Apartman jeneratörü genellikle bodruma veya bahçeye konur. Her iki durumda da uyulması gereken kurallar var:
- Yangın dayanımı. Oda içinde kurulum yapılıyorsa duvar, taban ve tavan en az 120 dakika yangına dayanmalıdır (Madde 66).
- Tesisat yasağı. Jeneratör odasından temiz su, pis su, patlayıcı ve yanıcı sıvı ve gaz tesisatı geçirilemez; üst kat mahallerinde ıslak hacim düzenlenemez.
- Yakıt deposu. Madde 56’daki litre kademeleri uygulanır: 1.000 litreye kadar bodrumda varil içinde, 3.000 litreye kadar sızıntısız sac kaplarda, 12.000 litreye kadar yangına 120 dakika dayanıklı kâgir odada. Her durumda tank kapasitesinin en az üçte birini alacak havuzlama şarttır.
- Havalandırma ve egzoz. Hava girişi ile egzoz çıkışı arasında en az 5 m mesafe bulunmalıdır (Madde 88).
- Gürültü. Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği jeneratöre özel dBA sınırı koymaz; sınır değerler alıcı ortamda, yani komşu konutun cephesinde ölçülür. Yerleşim içinde kabinli set, egzoz susturucusu ve akustik panjur birlikte gerekir.
Odanın tasarımı için jeneratör odası nasıl olmalı yazımızda ayrıntılı bilgi var; kurulumun kendisi için jeneratör montaj sayfamıza bakabilirsiniz.
Kurduktan Sonra: Bakım Olmazsa Jeneratör Yoktur
Apartman jeneratörleri yılda çok az saat çalışır — ve tam da bu yüzden bozulur. Akü deşarj olur, yakıt bozulup içinde su toplar, contalar kurur, ATS yıllarca hiç sınanmaz. Kesinti gününde çalışmayan bir jeneratör, hiç olmamış bir jeneratördür.
Yönetimin yapması gereken, düzenli test çalıştırma ve periyodik bakımı yazılı bir sözleşmeye bağlamaktır. Kapsamın nasıl kurulacağı için jeneratör bakım sözleşmesi yazımıza bakın.
Binanız İçin Keşif İsteyin
Yılmazlar Jeneratör A.Ş., Yenimahalle Serhat Mahallesi’ndeki tesisinden Ankara genelinde apartman ve site jeneratörü satışı, montajı ve bakımı yapıyor.
Bina kat sayısı, daire sayısı, asansör gücü ve hidrofor bilgisiyle 0 (312) 385 80 09 numarasından arayın; jeneratör güç ve yer tespiti hizmetiyle keşif yapalım, acil yük ve tam besleme seçeneklerini rakamlarıyla birlikte yönetime sunalım.
Sık sorulan sorular
Apartmana jeneratör koymak zorunlu mu?
Türk mevzuatında 'şu kattan yüksek binaya jeneratör konulacaktır' diyen doğrudan bir hüküm yoktur. Zorunluluk dolaylıdır: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yapı yüksekliği 51,50 m'yi aşan yapılarda acil durum asansörünün enerji kesilmesi hâlinde 60 dakika çalışmasını sağlayacak bir acil durum jeneratörü şart koşar. Ayrıca duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının jeneratörden beslenmesi gerekir. Bu şartların sağlanabildiği tek pratik yol jeneratördür.
18 daireli bir apartmana kaç kVA jeneratör gerekir?
Tam besleme için yaklaşık 60 kVA. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümleriyle yapılan çözülmüş bir hesapta 18 daireli, asansörlü ve hidroforlu bir binanın toplam eşzamanlı gücü 47 kW çıkmaktadır; cos φ 0,8 ile bu 59 kVA'ya karşılık gelir ve bir üst kademe olan 60 kVA seçilir. Daire başına yaklaşık 2,6 kW düşer. Sadece acil yükler beslenecekse ihtiyaç çok daha düşüktür.
Acil yük mü tam besleme mi seçmeliyiz?
Acil yük, kaçış yolu ve ortak alan aydınlatması, asansör, hidrofor, yangın pompası, yangın algılama, güvenlik ve haberleşme sistemlerini kapsar; tam beslemenin yaklaşık yüzde 15-30'u kadardır. Tam besleme ise tüm daireleri de içerir. Mevzuat daireleri beslemeyi zorunlu kılmaz. Bu yüzden aynı bina için 'zorunlu minimum' ve 'konfor için tam besleme' jeneratörleri çok farklı kademelerdedir.
Asansör jeneratör gücünü nasıl etkiler?
Çoğu zaman alt sınırı asansör belirler. Asansör ve dalgıç pompa motorlarında pratik kural motor gücü (HP) × 3 kadar kVA'dır. 7,5 kW (yaklaşık 10 HP) bir asansör tek başına yaklaşık 30 kVA gerektirir. Bu yüzden 'on daireli bina, sadece asansör ve merdiven aydınlatması' senaryosunda bile 30 kVA'nın altına inilmez.
Apartman jeneratörü otomatik mi olmalı?
Yedek besleme amacı güdülüyorsa evet; otomatik transfer panosu (ATS) olmadan gece yarısı kesintisinde kimsenin makineyi çalıştırması beklenemez. Ancak otomatik sistem jeneratörü büyütür: şebeke kesildiğinde bütün yükler aynı anda kalkış akımlarıyla devreye girer. Buna blok yüklenme denir. Çözüm, kat tablolarını ikiye ayırıp sadece acil yükleri jeneratörden beslemek veya büyük yükleri kademeli devreye almaktır.
Bodrumdaki jeneratör odası için hangi kurallar geçerli?
Yangın Yönetmeliği Madde 66 uyarınca odanın duvar, taban ve tavanının en az 120 dakika yangına dayanması, odadan temiz su, pis su, yanıcı sıvı ve gaz tesisatı geçirilmemesi ve üst kat mahallerinde ıslak hacim düzenlenmemesi şarttır. Yakıt deposu için Madde 56'daki litre kademeleri ve tank kapasitesinin en az üçte birini alacak havuzlama kuralı uygulanır. Havalandırma hava girişi ile egzoz çıkışı arasında en az 5 m mesafe bulunmalıdır.
İlginizi çekebilir
Jeneratör Güç Hesaplama: İhtiyacınız Kaç kVA?
Jeneratör kaç kVA olmalı? Yük listesinden başlayıp eşzamanlılık, kalkış akımı ve yedek payıyla doğru kademeye ulaşan beş adımlı hesap yöntemi.
Devamını okuyun
kVA mı kW mı? Jeneratör Güç Birimleri ve Dönüşümü
kVA görünür güç, kW aktif güçtür. Aradaki oranı cos φ belirler ve jeneratörlerde bu değer 0,8'dir. Dönüşüm tablosu ve pratik sonuçları.
Devamını okuyun
Jeneratör Bakım Sözleşmesi: Kapsam ve Periyotlar
Bakım sözleşmesi, jeneratörün kesinti anında çalışacağının tek yazılı güvencesidir. Kapsam, periyot, müdahale süresi ve sorumluluk sınırları nasıl belirlenir.
Devamını okuyun