Jeneratör ararken karşılaşılan ilk kafa karışıklığı birim farkıdır. Kataloglarda “100 kVA”, forumlarda “10 kW jeneratör”, cihaz etiketlerinde “2,2 kW” yazar. Üçü de güç anlatır ama aynı şeyi ölçmezler.
Fark tek bir kavramdan doğar: güç katsayısı (cos φ). Bu yazı dönüşümü, nereden geldiğini ve pratikte neye yol açtığını anlatıyor.
Görünür Güç, Aktif Güç, Reaktif Güç
Alternatif akımda üç güç kavramı vardır:
| Kavram | Sembol | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|
| Görünür güç | S | kVA | Kaynağın taşıdığı toplam güç; gerilim × akım |
| Aktif güç | P | kW | Gerçekten işe dönüşen kısım; ışık, ısı, mekanik hareket |
| Reaktif güç | Q | kVAr | İş yapmayan ama hatta yük bindiren kısım; manyetik alan kurar |
Aktif gücün görünür güce oranı güç katsayısıdır: cos φ = P / S. Yani bir kaynağın taşıdığı gücün ne kadarının işe dönüştüğünü söyler.
Bir asenkron motor, bir trafo veya bir balast manyetik alan kurduğu için reaktif güç çeker. Bu güç işe dönüşmez ama kabloyu, şalteri ve alternatörü ısıtır. İşte bu yüzden jeneratörün sınırı kW değil kVA cinsinden verilir: makineyi zorlayan şey ürettiği iş değil, taşıdığı akımdır.
Jeneratörlerde cos φ Neden 0,8?
Özel bir üretim ya da proje olmadığı sürece bütün alternatör üreticileri cos φ = 0,8 alternatör üretir. Sektör standardı budur ve bu yüzden jeneratör kataloglarındaki kVA ile kW arasındaki oran sabittir:
kW = kVA × 0,8 · kVA = kW ÷ 0,8
Bu, jeneratörün ürettiği gücün kalitesiyle ilgili bir sınırlama değil; alternatörün hangi yük tipine göre boyutlandırıldığının ifadesidir.
Dönüşüm Tablosu
Aşağıdaki tablo, piyasadaki standart kademeleri iki birimde ve 400 V’ta çektikleri nominal akımla birlikte veriyor.
| kVA | kW | Nominal akım @400V (A) | Ana şalter kademesi (A) |
|---|---|---|---|
| 10 | 8 | 14 | 16 |
| 15 | 12 | 22 | 25 |
| 20 | 16 | 29 | 32 |
| 30 | 24 | 43 | 50 |
| 40 | 32 | 58 | 63 |
| 50 | 40 | 72 | 80 |
| 60 | 48 | 87 | 100 |
| 80 | 64 | 116 | 125 |
| 100 | 80 | 144 | 160 |
| 150 | 120 | 216 | 250 |
| 200 | 160 | 289 | 320 |
| 250 | 200 | 361 | 400 |
| 300 | 240 | 433 | 500 |
| 400 | 320 | 577 | 630 |
| 500 | 400 | 722 | 800 |
| 650 | 520 | 938 | 1.000 |
| 800 | 640 | 1.155 | 1.250 |
| 1.000 | 800 | 1.443 | 1.600 |
| 1.250 | 1.000 | 1.804 | 2.000 |
| 1.500 | 1.200 | 2.165 | 2.500 |
| 2.000 | 1.600 | 2.887 | 3.200 |
Akım sütunu I (A) = kVA × 1,443 formülüyle hesaplanmıştır; bu, I = S × 1000 / (√3 × U) bağıntısının 400 V için sadeleşmiş hâlidir. Şalter sütunu, hesaplanan akımın üstündeki ilk standart kademedir ve yalnızca anma akımı kademesidir; gerçek projede kısa devre akımı ve seçicilik hesabıyla kesme kapasitesi (kA) de belirlenmelidir.
Piyasadaki “kW Jeneratör” Karmaşası
Türkiye’de ikinci el ilanlarında ve arama sorgularında “10 kW jeneratör”, “50 kW jeneratör”, “200 kW jeneratör” ifadeleri yaygındır. Oysa ürünler kVA ile satılır. Karşılıkları:
| Aranan ifade | Gerçek kVA karşılığı | En yakın katalog kademesi |
|---|---|---|
| 5 kW jeneratör | 6,25 kVA | 10 kVA |
| 10 kW jeneratör | 12,5 kVA | 15 kVA |
| 25 kW jeneratör | 31,25 kVA | 30 veya 40 kVA |
| 50 kW jeneratör | 62,5 kVA | 60 veya 80 kVA |
| 100 kW jeneratör | 125 kVA | 150 kVA |
| 200 kW jeneratör | 250 kVA | 250 kVA |
| 400 kW jeneratör | 500 kVA | 500 kVA |
İlan okurken hangi birimin kastedildiğini teyit etmek gerekir; aradaki fark %25’tir ve yanlış kademeye bakmaya yol açar. İkinci el jeneratör alım rehberi yazısında bu kontrolün nasıl yapılacağını ayrıntılandırdık.
Kademe adı da gerçek değer değildir
İkinci bir incelik: piyasada “100 kVA” diye satılan makineler üreticiye göre 100 ile 112 kVA arasında değişir. Dört Türk üreticisinin aynı kademedeki modelleri:
| Kademe adı | Üretici A | Üretici B | Üretici C | Üretici D |
|---|---|---|---|---|
| 100 kVA | 100 | 110 | 112 | 112 |
| 250 kVA | 250 | 252 | 275 | 250 |
| 650 kVA | 650 | 660 | 660 | 715 |
Bu yüzden iki teklif karşılaştırılırken kademe adı değil, model bazında veri sayfasındaki gerçek standby kVA değeri esas alınmalıdır.
Düşük Güç Katsayısı Jeneratörü Nasıl Büyütür
kW = kVA × 0,8 dönüşümü alternatörün katsayısıdır. Tesisin yükü de aynı katsayıda değilse hesap değişir.
Kompanzasyonsuz, motor ağırlıklı bir tesiste yükün güç katsayısı 0,8’in belirgin altına düşebilir. Bu durumda jeneratör aynı kVA’yı veremez. Bir mühendislik örneğinde cos φ değeri 0,4 olan 1.100 kVA’lık bir yük için gereken jeneratör standby gücü 1.700 kVA’ya çıkmaktadır.
İki çözüm vardır: kompanzasyon yapıp yükün güç katsayısını düzeltmek ya da jeneratörü bir üst kademeye çıkarmak. Birincisi neredeyse her zaman daha ekonomiktir.
Standby ve Prime: İkinci Bir Güç Ayrımı
Birim farkının yanında bir de sınıf farkı vardır. Türkiye ve Avrupa pazarında kataloglarda öne çıkarılan değer standby (ESP) gücüdür. Sürekli çalışma gücü olan prime (PRP) ise yaklaşık standby × 0,91 kadardır.
Yani “100 kVA” diye satılan bir set, şantiye gibi sürekli çalışma senaryosunda yaklaşık 91 kVA verir. Kamu ihalelerinde tarif edilen güç prime güçtür. Bu ayrımın tamamı için prime ve standby güç farkı yazısına bakın.
Pratikte Ne Yapmalı
- Cihaz etiketlerindeki kW değerlerini toplayın, eşzamanlılık uygulayın.
- Motorlu yükler için kalkış akımını ayrıca hesaba katın.
- Çıkan kW değerini 0,8’e bölerek kVA’ya çevirin.
- Hemen üstündeki katalog kademesini seçin.
- Çalışma sınıfını (standby mı prime mı) belirleyin ve gerekiyorsa bir kademe daha çıkın.
Adım adım yöntem ve çözülmüş örnekler için jeneratör güç hesaplama yazısına, doğrudan sonuç için jeneratör hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.
Doğru Kademeyi Birlikte Belirleyelim
Yük listeniz karışıksa veya iki kademe arasında kalıyorsanız, Yılmazlar Jeneratör A.Ş. olarak Ankara genelinde jeneratör güç ve yer tespiti hizmeti veriyoruz. 0 (312) 385 80 09 numarasından arayın; yük listenizi konuşalım, kademe önerisini gerekçesiyle birlikte yazılı verelim.
Sık sorulan sorular
kVA'dan kW'a nasıl geçilir?
kW = kVA × 0,8 formülüyle. Ters yönde kVA = kW ÷ 0,8 kullanılır. Buradaki 0,8 değeri güç katsayısıdır (cos φ). Özel bir sipariş veya proje olmadığı sürece bütün alternatör üreticileri cos φ = 0,8 alternatör ürettiği için jeneratörlerde bu katsayı standart kabul edilir.
Neden jeneratörler kVA, cihazlar kW ile satılıyor?
Çünkü jeneratörün sınırını belirleyen şey ürettiği aktif güç değil, taşıdığı akımdır. Alternatör sargıları ve şalter akıma göre boyutlandırılır; akım ise görünür güçle (kVA) orantılıdır. Cihazlar ise tükettikleri gerçek işi ifade ettiği için kW ile etiketlenir. İki farklı bakış açısı, iki farklı birim.
10 kW jeneratör kaç kVA eder?
10 ÷ 0,8 = 12,5 kVA. Piyasada '10 kW jeneratör' diye aranan ürün, katalogda büyük olasılıkla 12,5 kVA veya en yakın kademe olarak 15 kVA görünür. Bu yüzden ürün ararken iki birimi birlikte kontrol etmek gerekir; aksi hâlde yanlış kademeye bakılır.
Yükün güç katsayısı 0,8'den düşükse ne olur?
Jeneratör aynı kVA'yı veremez ve bir üst kademeye çıkmak gerekir. Bir mühendislik örneğinde cos φ değeri 0,4 olan 1.100 kVA'lık bir yük için gereken jeneratör standby gücü 1.700 kVA'ya çıkmaktadır. Bu durumda ya kompanzasyon yapılır ya da jeneratör büyütülür.
kVA'dan nominal akımı nasıl bulurum?
400 V üç fazlı sistemde I (A) = kVA × 1,443 formülü kullanılır. Bu, I = S × 1000 / (√3 × U) bağıntısının 400 V için sadeleşmiş hâlidir. Örneğin 100 kVA bir set 100 × 1,443 = yaklaşık 144 A çeker. Ana şalter bu değerin üstündeki ilk standart kademeden seçilir.
Katalogda yazan kVA gerçek güç müdür?
Kademe adı ile gerçek değer çoğu zaman aynı değildir. Piyasada '100 kVA' diye satılan makineler üreticiye göre 100 ile 112 kVA arasında değişir. Ayrıca kataloglarda öne çıkarılan değer genelde standby (ESP) gücüdür; sürekli çalışma gücü (prime) bunun yaklaşık yüzde 91'idir. Karşılaştırma yaparken model bazında veri sayfasına bakmak gerekir.
İlginizi çekebilir
Jeneratör Güç Hesaplama: İhtiyacınız Kaç kVA?
Jeneratör kaç kVA olmalı? Yük listesinden başlayıp eşzamanlılık, kalkış akımı ve yedek payıyla doğru kademeye ulaşan beş adımlı hesap yöntemi.
Devamını okuyun
Prime mi Standby mi? Jeneratör Güç Sınıfları
Aynı makine, hangi sınıfta çalıştırılacağına göre farklı güç verir. ISO 8528-1'in dört güç sınıfı ve doğru seçimin pratik sonuçları.
Devamını okuyun
İkinci El Jeneratör Alırken 12 Kontrol Maddesi
İkinci el jeneratörde riski belirleyen üç şey: motor saati, bakım geçmişi ve makinenin hangi rejimde çalıştığı. On iki maddelik kontrol listesi.
Devamını okuyun