“Kaç kVA jeneratör almalıyım?” sorusunun cevabı, cihazların etiketlerindeki güçleri toplamak değildir. Toplarsanız gereğinden büyük bir makine çıkar; eşzamanlılık katsayısı uygulayıp bırakırsanız kalkış anında yetmez. Doğru kademe, bu iki etkinin birlikte değerlendirilmesiyle bulunur.
Bu yazı, tesisinizin gücünü kendi başınıza hesaplayabilmeniz için beş adımlı bir yöntem veriyor. Sonucu hızlıca görmek isterseniz jeneratör hesaplama aracımızı da kullanabilirsiniz; ancak kritik projelerde aracın çıktısı da bir ön fikirdir, kesin seçim yük listesi ve blok yük analiziyle yapılır.
Adım 1: Yük Listesini Çıkarın
Beslenmesi gereken her cihazı yazın. Üç bilgi yeterlidir: gücü (kW veya HP), tipi (motorlu mu, dirençli mi, elektronik mi) ve yol verme şekli.
Aydınlatma hesabı yapılmamış yerlerde metrekare başına en az 12 W alınır; bu değer Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nde ve İLBANK teknik şartnamesinde aynıdır.
Yükleri üç gruba ayırın:
| Grup | Örnek | Hesapta davranışı |
|---|---|---|
| Dirençli / aydınlatma | Aydınlatma, ısıtıcı, fırın, rezistans | Güç katsayısı 1’e yakın; P (kW) × 1,15 ≈ kVA |
| Motorlu | Asansör, pompa, kompresör, vinç, tezgah | Kalkış akımıyla hesaplanır; belirleyici grup budur |
| Elektronik / hassas | Sunucu, UPS, LED sürücü, tıbbi cihaz | Harmonik üretir; nötr kesiti ve gerilim kalitesi önemlidir |
Adım 2: Eşzamanlılık Uygulayın
Bir binada kurulu bütün yükler aynı anda çalışmaz. Konutlarda bu, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’ndeki eşzamanlılık katsayılarıyla hesaplanır: mevcut yönetmelikte daire kurulu gücünün 8 kW’a kadarı için %60, kalan kısmı için %40; taslak yönetmelikte daire başına %30, ancak bir dairenin eşzamanlı gücü 6.000 W’dan küçük olamaz.
Bina ölçeğinde ayrıca daire sayısına göre bir bina eşzamanlılık katsayısı (g) uygulanır; asansör ve hidrofor kendi katsayılarıyla eklenir.
Adım 3: Kalkış Akımını Hesaba Katın
Bu adım atlanırsa hesap işe yaramaz. Asenkron bir motor ilk enerjilendiğinde rotor duruyordur; stator kısa devre bir trafo gibi davranır ve yüksek akım çeker. Kalkış anında güç katsayısı 0,15-0,30 bandına düşer.
| Yol verme yöntemi | Kalkış akımı / nominal akım |
|---|---|
| Direkt yol verme (DOL) | 6 - 7 kat (bazı yüksek verimli motorlarda 10 kat) |
| Yıldız-üçgen (Y/Δ) | 1,8 - 2,25 kat |
| Yumuşak yol verici | 1,5 - 3 kat |
| Frekans invertörü (sürücü) | 1 - 1,5 kat |
Jeneratör, motor kalkışı sırasında gerilimini nominal değerin en az %65’inde tutabilecek güçte olmalıdır; aksi hâlde motor kalkış torkuna ulaşamaz.
Pratik seçim kuralları
Ayrıntılı hesaba vakit yoksa sektörde kullanılan kabuller:
| Durum | Pratik kural |
|---|---|
| Kurulu güç pens ampermetreyle ölçülebiliyorsa | Ölçülen akım (A) ≈ jeneratör gücü (kVA) |
| Aydınlatma / ısıtma ağırlıklı tesis | P (kW) × 1,15 ≈ kVA |
| Motor ağırlıklı atölye / fabrika | Hesaba 1,25 emniyet katsayısı eklenir |
| Monofaze 220 V motor | Motor gücü (HP) × 4 ≈ kVA |
| Dalgıç pompa ve asansör motoru | Motor gücü (HP) × 3 ≈ kVA |
| Tezgah / inşaat makinesi motoru (DOL) | Motor gücü (HP) × 4 ≈ kVA |
| Yıldız-üçgen yol verilen motor | Motor gücü (HP) × 1,8 ≈ kVA |
Bu kurallar, jeneratörün kalkışta %50 aşırı yüklenmeye 2 dakika, %100 aşırı yüklenmeye 15 saniye dayanabildiği kabulüne dayanır. Güvenli tarafta kalmak için %50 kabulü tercih edilir.
Adım 4: Blok Yüklenmeyi ve Çalışma Sınıfını Belirleyin
Şebeke kesildiğinde otomatik devreye giren bir jeneratör, devire ulaştıktan 10-12 saniye sonra yükün tamamını tek adımda üstlenmek zorundadır. Bir setin tek adımda alabileceği yük oranına blok yüklenme oranı denir ve motor markasına göre değişir.
Bu yüzden aynı bina için otomatik seçilen jeneratör, manuel seçilenden belirgin şekilde büyüktür. Blok yükü düşürmenin yolları: yumuşak yol verici veya sürücü kullanmak, büyük yükleri zaman gecikmeli kademeli devreye almak, kat tablolarını ikiye ayırıp sadece acil yükleri jeneratörden beslemek.
Ayrıca setin hangi sınıfta çalışacağı belirlenir. Şebeke yedeği ise standby (ESP), şantiye gibi ana kaynak ise prime (PRP) seçilir; prime, standby’ın yaklaşık %91’idir. Ayrıntı için prime ve standby güç farkı yazısına bakın.
Adım 5: kVA’ya Çevirin ve Bir Üst Kademeye Çıkın
Aktif gücü görünür güce çevirmek için kVA = kW ÷ 0,8 kullanılır. Alternatör üreticileri özel sipariş dışında cos φ = 0,8 alternatör ürettiği için bu katsayı geçerlidir; ayrıntısı kVA ve kW farkı yazısındadır.
Çıkan değerin hemen üstündeki katalog kademesi seçilir. Kademeler arasına düşen bir sonuç aşağı yuvarlanmaz.
Bir uyarı: gereğinden büyük seçmek de hatadır. Dizel bir set uzun süre nominal gücünün %30’unun altında çalışırsa silindirlerde yanmamış yakıt birikir (ıslak yığılma) ve enjektörler bozulur. Ayrıca tüketim yükle doğrusal artmadığı için makine düşük yükte kWh başına daha çok yakar.
Çözülmüş İki Örnek
18 daireli apartman
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümleriyle, EMO’nun yayımladığı çözülmüş örnek. Altı katlı, katında üç daire bulunan bir bina; asansör 4,5 kW, hidrofor 2,5 kW, daire kurulu gücü 11.390 W.
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Daire eşzamanlı gücü | Minimum kural devreye giriyor | 6.000 W |
| Bina toplamı | 6.000 W × 18 daire × 0,39 | 42.120 W |
| Asansör | 4.500 W × 0,55 | 2.475 W |
| Hidrofor | 2.500 W × 1,00 | 2.500 W |
| Toplam eşzamanlı güç | 47.095 W ≈ 47 kW | |
| Görünür güce çevirme | 47 ÷ 0,8 | ≈ 59 kVA |
| Seçilen kademe | Bir üst katalog kademesi | 60 kVA |
Yani 18 daireli bir apartmanın tamamını besleyecek jeneratör yaklaşık 60 kVA’dır; daire başına yaklaşık 2,6 kW düşer. Konut senaryosunun tamamı için apartman jeneratörü yazısına bakın.
7 katlı kamu binası
Kat alanı 400 m², toplam 2.800 m². Asansör 7,5 kW, brülör 0,75 kW, sirkülasyon 0,75 kW, hidrofor 2,2 kW, soğutucu 0,77 kW, aydınlatma 12 W/m²’den 33,6 kW, bilgisayar yükü 28 kW.
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Motor yükleri | 11,97 kW → 14,96 HP × 3 | 47,88 kVA |
| Aydınlatma + bilgisayar | 61,6 kW → 45,5 × 1,15 | 88,55 kVA |
| Toplam | 136 kVA | |
| Seçilen kademe | Bir üst katalog kademesi | 150 kVA |
Buradan türeyen yaklaşık yoğunluk: 2.800 m² ofis/kamu binası için ≈ 49 VA/m². Bu değer ofis yoğunluğudur; veri merkezi, soğuk hava deposu veya elektrikli fırın ağırlıklı mutfak gibi yoğun yüklerde 3-10 kat artar.
Kademe Seçerken Atlanmaması Gereken Beş Nokta
- Asansör alt sınırı belirler. Asansörlü bir binada acil yük jeneratörünün gücünü çoğu zaman asansörün kalkış akımı belirler. 7,5 kW bir asansör tek başına yaklaşık 30 kVA gerektirir.
- Otomatik mi manuel mi. Otomatik sistemde blok yüklenme jeneratörü büyütür.
- Prime mi standby mı. Jeneratörün ana kaynak olduğu yerlerde aynı yük için bir üst kademe gerekir.
- Güç katsayısı. Kompanzasyonsuz, düşük cos φ’li bir tesiste jeneratör gücü katlanabilir. Bir örnekte cos φ = 0,4 olan 1.100 kVA’lık yük için gereken set 1.700 kVA’ya çıkmaktadır.
- Gelecek yük. Tesisin büyüme planı varsa kademe ona göre seçilir. Jeneratörü sonradan büyütmek oda, egzoz, havalandırma ve kablo dahil her şeyin değişmesi demektir.
Hesabı Bize Bırakın
Yük listeniz karışıksa veya sonuç iki kademe arasında kalıyorsa, tahminle ilerlemeyin. Yılmazlar Jeneratör A.Ş. olarak Ankara genelinde jeneratör güç ve yer tespiti hizmeti veriyoruz: pano, kablo yolu, jeneratör konumu, egzoz çıkışı ve havalandırma yerinde görülür, güç raporla birlikte verilir.
0 (312) 385 80 09 numarasından arayın. Kalıcı kurulum yerine geçici ihtiyacınız varsa jeneratör kiralama tarafına da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Jeneratör gücü toplam kurulu güce eşit mi olmalı?
Hayır. Bir tesiste kurulu olan bütün cihazlar aynı anda çalışmaz; bu yüzden hesaba eşzamanlılık katsayısı girer. Buna karşılık motorlu yükler kalkış anında anma akımının 6-7 katını çektiği için, kurulu güçten küçük bir değer de yetmeyebilir. Doğru güç, eşzamanlı yük ile en büyük motorun kalkış gücünün birlikte değerlendirilmesiyle bulunur.
kVA'yı kW'a nasıl çeviririm?
kW = kVA × 0,8 formülüyle. Özel sipariş olmadığı sürece bütün alternatör üreticileri cos φ = 0,8 alternatör ürettiği için bu katsayı geçerlidir. Ters yönde kVA = kW ÷ 0,8 kullanılır. Yani 100 kVA bir set dengeli yükte yaklaşık 80 kW verir.
Asansörlü bir binada jeneratör gücünü ne belirler?
Çoğu zaman dairelerin toplamı değil, asansörün kalkış akımı belirler. Pratik kural olarak asansör ve dalgıç pompa motorlarında motor gücü (HP) × 3 kadar kVA hesaplanır. 7,5 kW (yaklaşık 10 HP) bir asansör tek başına yaklaşık 30 kVA gerektirir. Bu yüzden 'on daireli bina, sadece asansör ve merdiven aydınlatması' senaryosunda bile 30 kVA'nın altına inilmez.
Otomatik devreye giren jeneratör neden daha büyük seçilir?
Şebeke kesildiğinde otomatik devreye giren bir set, devire ulaştıktan yaklaşık 10-12 saniye sonra yükün tamamını tek adımda üstlenir. Bütün aydınlatma, makineler ve asansörler aynı anda kalkış akımlarıyla devreye girer. Buna blok yüklenme denir. Aynı bina için otomatik seçilen jeneratör, manuel seçilenden belirgin şekilde büyüktür. Bu yüzden birçok binada kat tabloları ikiye ayrılıp sadece acil yükler jeneratörden beslenir.
Hesabı tahminle yapmanın riski nedir?
İki yönlü. Küçük seçilen set kalkışta gerilimi tutamaz, motor kalkış torkuna ulaşamaz ve makine korumaya düşer. Büyük seçilen set ise hem gereksiz yatırım hem de teknik sorundur: dizel bir jeneratör uzun süre nominal gücünün yüzde 30'unun altında çalıştırılırsa silindirlerde yanmamış yakıt birikir (ıslak yığılma) ve enjektörler bozulur.
İlginizi çekebilir
kVA mı kW mı? Jeneratör Güç Birimleri ve Dönüşümü
kVA görünür güç, kW aktif güçtür. Aradaki oranı cos φ belirler ve jeneratörlerde bu değer 0,8'dir. Dönüşüm tablosu ve pratik sonuçları.
Devamını okuyun
Prime mi Standby mi? Jeneratör Güç Sınıfları
Aynı makine, hangi sınıfta çalıştırılacağına göre farklı güç verir. ISO 8528-1'in dört güç sınıfı ve doğru seçimin pratik sonuçları.
Devamını okuyun
Apartman Jeneratörü: Kaç kVA Gerekir, Zorunlu mu?
Apartmanda jeneratör gücünü daire sayısı değil, acil yük mü tam besleme mi seçildiği ve asansörün kalkış akımı belirler. Mevzuat ve hesap bir arada.
Devamını okuyun