Jeneratörü kesinti anında sessiz bırakan arızaların başında akü gelir. Sebebi ironiktir: akü, jeneratörün çalıştığı sürece sorun çıkarmaz; jeneratörün beklediği aylarda sessizce biter. Motor mükemmel durumda olabilir, yakıt dolu olabilir, pano çalışıyor olabilir; akü marşı döndüremiyorsa sistemin tamamı devre dışıdır.
Jeneratörde Akü Ne Yapar
Akünün üç görevi vardır ve üçü de birbirinden bağımsızdır:
- Marş motorunu döndürmek. En yüksek akımın çekildiği an budur; birkaç saniye içinde çok büyük bir akım istenir.
- Kontrol panelini beslemek. Jeneratör dururken bile panel, alarm devreleri ve otomatik transfer kumandası akü üzerinden beslenir.
- Yardımcı ekipmanı beslemek. Yakıt selenoidi, durdurma solenoidi ve bazı kurulumlarda kumanda röleleri.
Bu yüzden akü “sadece marş için” değildir. Akü bittiğinde jeneratör yalnızca çalışmaz; aynı zamanda haber de veremez.
Akü Tipleri
| Tip | Özellik | Jeneratörde kullanımı |
|---|---|---|
| Sulu (bakımlı) kurşun-asit | Elektrolit seviyesi kontrol edilir, saf su ilave edilir | Klasik uygulama; düzenli kontrol edilebilen tesislerde |
| Bakım gerektirmeyen kurşun-asit | Kapalı gövde, elektrolit ilavesi yok | Yaygın; ziyaret sıklığı düşük tesislerde tercih edilir |
| AGM (cam elyaf emdirilmiş) | Elektrolit emilmiş hâlde, dökülmez, titreşime dayanıklı | Mobil ve titreşimli uygulamalar, dar hacimler |
| Jel | Elektrolit jel hâlinde, derin deşarja daha dayanıklı | Özel uygulamalar; şarj gerilimine toleransı dar |
Seçimde üç ölçüt belirleyicidir: sistem gerilimi (küçük setlerde genellikle 12 V, büyük setlerde 24 V — seri bağlı iki akü), kapasite ve soğuk marş akımı. Üçü de setin üreticisi tarafından belirlenmiştir; akü değişiminde bu değerlerin altına inilmez.
AGM ve jel akülerin şarj gerilimi toleransı sulu akülere göre daha dardır. Akü tipi değiştirilirse şarj redresörünün ayarının da buna uygun olduğu doğrulanmalıdır; yanlış şarj gerilimi yeni aküyü kısa sürede bitirir.
Şarj Redresörü: Sessiz Arızanın Kaynağı
Yedekte bekleyen bir jeneratörün aküsü iki yönden boşalır: kendiliğinden deşarj ve panelin sürekli çektiği küçük akım. Şarj redresörü şebekeden beslenerek bu kaybı karşılar ve aküyü dolu tutar.
Redresörün arızası en sinsi arızadır, çünkü hiçbir şey olmaz. Jeneratör durmaya devam eder, panel yanmaya devam eder ve akü haftalar içinde sessizce iner. Sorun ancak kesinti anında ortaya çıkar.
Alınacak önlemler:
- Her bakım ziyaretinde redresörün çıkış gerilimi ölçülür; akünün gerçekten şarj edildiği doğrulanır.
- Redresör arıza kontağı varsa uzak alarm olarak panele veya bina otomasyonuna taşınır.
- Redresörün beslendiği sigorta ve şalter, kesinti sonrası otomatik geri gelecek şekilde kurulur. Atmış bir sigorta, yıllarca fark edilmeyebilir.
- Jeneratörün kendi şarj alternatörü de kontrol edilir; set çalışırken akü geriliminin yükseldiği görülmelidir. Şarj alternatörü bozuksa uzun çalışmalarda akü boşalır.
Terminal ve Elektrolit Bakımı
Akü arızalarının önemli bir kısmı akünün kendisinden değil, bağlantısından kaynaklanır.
| Kontrol | Ne aranır | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Kutup başları | Beyaz-yeşil oksit birikintisi | Temizlenir, kurulanır, koruyucu uygulanır |
| Bağlantı sıkılığı | Elle oynayan kablo pabucu | Uygun torkla sıkılır; aşırı sıkma kutbu çatlatır |
| Şase bağlantısı | Pas, boya, gevşeklik | Temiz metale sağlam temas sağlanır |
| Kablo kesiti ve durumu | Isınma izi, kavrulmuş izolasyon | Değiştirilir; kesit orijinaline uygun olmalı |
| Gövde | Şişme, çatlak, sızıntı | Şişmiş akü kullanılmaz, değiştirilir |
| Akü yuvası | Gevşek bağlantı, titreşim izi | Sabitlenir; titreşim akü ömrünü kısaltır |
| Elektrolit seviyesi (sulu akülerde) | Plakaların üzerinde yeterli sıvı var mı | Yalnızca saf su ilave edilir, asit eklenmez |
Oksitlenmiş bir kutup başı, marş anında yüksek akımın geçmesine izin vermez. Akü tam dolu olsa bile jeneratör marşa basmaz. Bu, sahada en sık karşılaşılan ve en kolay çözülen arızadır.
Sulu akülerde elektrolit seviyesine ek olarak yoğunluk ölçümü yapılabilir. Yoğunluk düştükçe şarj durumu düşer; hücreler arasında belirgin fark varsa o akü ömrünü tamamlamıştır. Ölçüm ve kontrol yaparken göz koruması kullanılmalı, akü çevresinde kıvılcım ve açık alev bulunmamalıdır; şarj sırasında akü hidrojen açığa çıkarır ve bulunduğu hacmin havalandırılması gerekir.
Kışın Kapasite Neden Düşüyor
Soğuk, akü için çift taraflı bir sorundur:
- Akü daha az verir. İçindeki kimyasal tepkime sıcaklığa bağlıdır; sıcaklık düştükçe tepkime yavaşlar ve akünün verebileceği akım azalır.
- Motor daha çok ister. Soğuk motor yağı koyulaşır, krank milini döndürmek için gereken tork artar.
Bu iki eğri ters yönde hareket eder. Sonuç, yazın “idare eden” bir akünün ilk ciddi soğukta pes etmesidir. Kış öncesi kontrolün akü üzerinde yoğunlaşmasının sebebi budur.
Kış için alınacak önlemler:
- Kış girmeden akü gerilimi ve yük altındaki davranışı ölçülür; sınırda olan akü soğuk gelmeden değiştirilir.
- Blok ısıtıcı (ceket ısıtıcı) çalışır durumda olmalıdır. Sıcak tutulan bir motor, marşta akünün üzerindeki yükü belirgin biçimde azaltır.
- Akü yuvası mümkünse soğuk hava akımından korunur.
- Terminal temizliği kış öncesi mutlaka yapılır; oksitlenmiş bir bağlantı soğukta çok daha kolay pes eder.
Kış hazırlığının tamamı için jeneratörde kış bakımı yazımıza bakabilirsiniz.
Akü Bitiyor mu? Belirtiler
| Belirti | Muhtemel anlamı |
|---|---|
| Marş motoru yavaş ve ağır dönüyor | Akü kapasitesi düşmüş |
| Marş sırasında panel ekranı sönüyor / resetleniyor | Gerilim marş anında kritik düzeye çöküyor |
| İlk marşta çalışmıyor, ikinci-üçüncü denemede çalışıyor | Akü sınırda; kısa sürede tamamen bırakır |
| Kontrol panelinde düşük akü gerilimi uyarısı | Akü veya şarj sistemi arızası |
| Akü gövdesinde şişme | Aşırı şarj veya aşırı sıcaklık; akü derhal değişmeli |
| Kutup başlarında sürekli tekrarlayan oksitlenme | Gaz kaçağı veya aşırı şarj; şarj ayarı kontrol edilmeli |
| Set çalışırken akü gerilimi yükselmiyor | Şarj alternatörü veya regülatörü arızalı |
Kontrol panelindeki uyarıların nasıl okunacağını jeneratör hata kodları yazımızda anlattık.
Değişim ve Planlama
Aküyü arızalandıktan sonra değiştirmek, kritik tesisler için kabul edilebilir bir yaklaşım değildir; çünkü arızanın anlaşıldığı an, genellikle jeneratöre en çok ihtiyaç duyulan andır. Doğru yaklaşım, ölçüm değerleri bozulmaya başladığında planlı değişimdir.
Değişimde dikkat edilecekler:
- Sistem gerilimi, kapasite ve soğuk marş akımı setin orijinaline uygun olmalı.
- Seri bağlı iki akü kullanılıyorsa ikisi birlikte, aynı tip ve kapasitede değiştirilmeli. Yeni aküyü eskiyle seri bağlamak, yeni akünün de kısa sürede bitmesine yol açar.
- Kutup yönü ve fiziksel ölçüler kontrol edilmeli.
- Değişim sonrası şarj redresörü ayarı akü tipine göre doğrulanmalı.
- Eski akü, tehlikeli atık olarak uygun biçimde bertaraf edilmelidir.
Akü ve marş sistemi parçaları için jeneratör yedek parça sayfamıza; akü kontrolünün periyodik bakım kapsamına nasıl yazılacağı için jeneratör bakım sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz. Genel bakım kalemleri jeneratör bakım sayfamızda listelidir.
Setiniz marşa basmıyor veya akü kontrolü istiyorsanız 0 (312) 385 80 09 numarasından bize ulaşın.
Sık sorulan sorular
Jeneratör neden marşa basmıyor?
Listenin başında akü vardır. Sırasıyla şunlara bakılır: akü gerilimi ve yük altındaki davranışı, kutup başlarında oksitlenme veya gevşeklik, şarj redresörünün çalışıp çalışmadığı, marş motoru bağlantı kabloları ve şase noktası, marş rölesi ve marş motorunun kendisi. Panelde marş sırasında gerilimin ciddi biçimde düşmesi aküyü, hiç düşmemesi ise röle veya kumanda devresini işaret eder.
Jeneratör aküsü kaç yılda bir değişir?
Sabit bir süre yoktur; ömür akü tipine, çalışma sıcaklığına ve şarj rejiminin doğruluğuna göre değişir. Belirleyici olan takvim değil, akünün ölçülen durumudur: boştaki gerilimi, yük altında gerilimi koruyup koruyamadığı ve varsa elektrolit yoğunluğu. Kritik tesislerde yaklaşım şudur: akü arızalanmadan önce, ölçüm değerleri bozulmaya başladığında planlı olarak değiştirilir.
Bakımsız akü gerçekten bakımsız mı?
Elektrolit ilavesi gerektirmediği için bakımsız denir; ama kontrolsüz değildir. Terminal temizliği, bağlantı sıkılığı, gövdede şişme veya sızıntı olup olmadığı ve gerilim ölçümü bakımsız aküde de her ziyarette yapılır. Ayrıca bakımsız akülerin şarj gerilimine toleransı daha dardır; redresör ayarının akü tipine uygun olması gerekir.
Kışın akü kapasitesi neden düşüyor?
Akünün içindeki kimyasal tepkime sıcaklığa bağlıdır; sıcaklık düştükçe tepkime yavaşlar ve akünün verebileceği akım azalır. Aynı anda motorun ihtiyacı artar, çünkü soğuk motor yağı koyulaşır ve krank milini döndürmek daha çok tork ister. Yani kışın akü daha az verirken motor daha çok ister. Yazın sorunsuz çalışan zayıf bir akünün ilk soğukta pes etmesinin sebebi budur.
Şarj redresörü ne işe yarar, olmazsa ne olur?
Jeneratör dururken de akü kendiliğinden deşarj olur; kontrol paneli, ısıtıcı ve alarm devreleri de sürekli küçük bir akım çeker. Şarj redresörü şebekeden beslenerek aküyü dolu tutar. Redresör bozulursa akü haftalar içinde marş basamayacak düzeye iner ve bu durum ancak kesintide anlaşılır. Bu yüzden redresörün çalıştığı her bakım ziyaretinde doğrulanmalı, mümkünse arızası uzak alarm olarak taşınmalıdır.
Akü değişirken nelere dikkat edilir?
Sistem gerilimi (12 V mı 24 V mı), akünün kapasitesi ve soğuk marş akımı, fiziksel ölçüler ve kutup yönü setin orijinaline uygun olmalıdır. Seri bağlı iki akü kullanılıyorsa ikisi de aynı tip, aynı kapasite ve tercihen aynı üretim tarihli olmalı, biri değişecekse ikisi birlikte değiştirilmelidir. Değişim sonrası şarj redresörünün ayarının yeni akü tipine uygun olduğu kontrol edilir.
İlginizi çekebilir
Jeneratörde Kış Bakımı: Soğuk Öncesi Kontroller
Jeneratörün en çok ihtiyaç duyulduğu mevsim kıştır; en zorlandığı mevsim de. Soğuk öncesi yapılan birkaç kontrol, kesinti anındaki marş sorunlarının çoğunu ortadan kaldırır.
Devamını okuyun
Ankara Jeneratör Bakım — Periyodik ve Filtreli Bakım
Yağ, filtre, antifriz, akü ve yük testi dahil periyodik bakım takvimi; kapsamı yazılı bakım sözleşmesi ve arıza müdahalesi. Ankara genelinde yerinde servis.
Devamını okuyun
Jeneratör Hata Kodları: Panel Alarmları ve Anlamları
Kontrol panelindeki alarm metni arızanın kendisi değil, belirtisidir. Yaygın alarmların anlamı ve sahada ilk kontrol edilecek noktalar.
Devamını okuyun