Aynı jeneratör, kataloğunda iki farklı güç değeriyle yazar. Biri diğerinden yaklaşık %10 yüksektir ve hangisinin geçerli olduğu, makinenin nerede kullanılacağına bağlıdır. Bu fark teklifte gözden kaçtığında, alınan makine ya gereğinden büyük olur ya da şartnameyi karşılamaz.
Bu yazı, TS ISO 8528-1’in tanımladığı dört güç sınıfını, aralarındaki ilişkiyi ve hangi senaryoda hangisinin seçileceğini anlatıyor.
Dört Güç Sınıfı
Jeneratör grubu güç sınıflandırması TS ISO 8528-1 (uluslararası karşılığı ISO 8528-1) standardına göre yapılır. Dört çalışma tipi vardır:
| Kısaltma | Türkçe karşılığı | Yıllık çalışma | Ortalama yük faktörü | Aşırı yüklenme |
|---|---|---|---|---|
| ESP (Emergency Standby Power) | Acil durum yedek gücü | 200 saat (bazı motor üreticilerine göre 200-500 saat) | En az %70, değişken yük | Yok |
| LTP (Limited Time Running Power) | Sınırlı süreli çalışma gücü | 500 saat | %100’e kadar | Yok |
| PRP (Prime Rated Power) | Sürekli (ana) güç, değişken yük | Sınırsız | %70’i aşmamalı (24 saatlik ortalama) | Her 12 saatte 1 saat %10 |
| COP (Continuous Operating Power) | Kesintisiz sabit güç | Sınırsız (8.760 saat) | %70-100, sabit yük | Yok |
Sınıflar birbirinin alternatifi değil; farklı kullanım rejimlerinin tanımıdır. Bir makine ESP olarak 100 kVA veriyorsa, aynı makine PRP olarak daha düşük bir değer verir — çünkü ikinci senaryoda çok daha uzun süre çalışacaktır.
Aradaki oran
Pratikte ESP ≈ PRP × 1,10, yani PRP ≈ ESP × 0,91’dir.
Ancak bu sabit bir kural değildir. Üretici kataloglarında oran model bazında 1,08 ile 1,12 arasında değişir; bazı modellerde PRP = ESP × 0,90 olarak verilir. Bu yüzden oran, her modelin kendi veri sayfasından okunması gereken bir değerdir.
COP ise PRP’den yaklaşık %10 daha düşüktür ve aşırı yüklenemez. COP tipi çalışan bir set, PRP gücüne yüklenemez.
| Katalogda yazan (ESP) | Yaklaşık PRP karşılığı | Yaklaşık COP karşılığı |
|---|---|---|
| 100 kVA | ≈ 91 kVA | ≈ 82 kVA |
| 250 kVA | ≈ 227 kVA | ≈ 205 kVA |
| 500 kVA | ≈ 455 kVA | ≈ 409 kVA |
| 1.000 kVA | ≈ 909 kVA | ≈ 818 kVA |
Tablodaki değerler 1,10 oranıyla hesaplanmış yaklaşık karşılıklardır; kesin değer için model veri sayfasına bakılmalıdır.
Türkiye’de kataloglar hangi değeri gösterir
Türkiye ve Avrupa pazarında kataloglarda standby (ESP) gücü öne çıkarılır; ABD pazarında prime daha yaygındır. Bir jeneratörün “100 kVA jeneratör” diye satılması, genelde standby 100 kVA demektir.
Buna bir de kademe adı ile gerçek değer arasındaki fark eklenir: piyasada “100 kVA” diye satılan makineler üreticiye göre 100 ile 112 kVA arasında değişir. Yani iki teklif karşılaştırılırken hem sınıf hem gerçek değer doğrulanmalıdır. Birim ve etiket okuma konusunda kVA ve kW farkı yazısı yardımcı olur.
Hangi Senaryoda Hangisi Seçilir
| Senaryo | Seçilecek sınıf | Gerekçe |
|---|---|---|
| Bina, AVM, otel, hastane, fabrika şebeke yedeği | ESP (standby) | Şebeke kesildiğinde devreye girer, yılda birkaç yüz saat çalışır |
| Şantiye, maden, ada, şebekesiz geçici tesis | PRP (prime) | Jeneratör ana kaynaktır, uzun süre çalışır |
| Kiralama filosu (karma kullanım) | PRP | Makine hangi işe gideceği belli olmadığı için sürekli çalışmaya göre seçilir |
| Santral, kojenerasyon, sabit yük | COP | Yıl boyu sabit yükle kesintisiz çalışır |
| Planlı kısa süreli besleme (bakım duruşu, geçici köprüleme) | LTP veya PRP | Sınırlı süre, yüksek yük |
Kritik ayrım şudur: jeneratör yedek mi, ana kaynak mı? Yedekse standby, ana kaynaksa prime. Bu soruya verilen cevap, aynı yük için seçilecek kademeyi bir basamak değiştirir.
İhale ve Şartname Tarafı
Bayındırlık (Çevre ve Şehircilik) Bakanlığı birim fiyatlarında ve KİK ihale şartnamelerinde tarif edilen güç prime (PRP) güçtür.
Pratik sonucu şudur: şartnamede “100 kVA jeneratör” isteniyorsa, standby’ı 110 kVA olan bir set gerekir. Kataloğunda standby 100 kVA yazan bir makine teklif edilirse, o makine prime olarak yaklaşık 91 kVA verir ve şartnameyi karşılamaz.
Bu ayrım ihale hazırlığında en sık atlanan noktalardan biridir ve teklifin elenmesine yol açabilir.
Prime Çalışmanın İki Kuralı
PRP sınıfında çalışan bir setin iki sınırı vardır:
- 24 saatlik ortalama yük faktörü %70’i aşmamalıdır. Yani set, gün boyu nominal gücünün ortalama %70’inin üstünde çalıştırılmamalıdır. Kısa süreli tepe yükler sorun değildir; belirleyici olan ortalamadır.
- Aşırı yüklenme sınırlıdır. PRP tipinde çalışan setler, 24 saatlik çalışma içinde her 12 saatte bir saat süreyle %10 aşırı yüklenebilir. ESP ve COP sınıflarında aşırı yüklenme yoktur.
Bu kurallar teorik değil; motor ve alternatör ömrünü doğrudan belirler. Sürekli %85-90 yükte çalıştırılan bir prime set, beklenen ömrünün belirgin altında hizmet verir.
Alt Sınır da Var: %30 Kuralı
Güç sınıfları üst sınırı tanımlar, ama bir de alt sınır vardır. Dizel bir jeneratör uzun süre nominal gücünün %30’unun altında çalıştırılmamalıdır. Bu eşiğin altında silindirlerde yanmamış yakıt birikir; buna ıslak yığılma (wet stacking) denir ve enjektörleri, segmanları ve egzoz hattını etkiler.
Bunun sayısal karşılığı yakıt verilerinde görülür: dört üreticinin verisinde %50 yükteki tüketim, %100 yükteki tüketimin yaklaşık %48-55’i; %75 yükteki tüketim ise %100’ün yaklaşık %72-78’i kadardır. Yani jeneratör düşük yükte kWh başına daha çok yakar.
Sonuç: doğru kademe, üst sınırla alt sınırın arasında kalan penceredir. Gereğinden büyük seçmek, küçük seçmek kadar hatalıdır.
Güç Katsayısı da Sınıfı Etkiler
Güç sınıfının yanında cos φ de hesaba girer. Alternatör üreticileri özel sipariş dışında cos φ = 0,8 alternatör üretir; bu yüzden kW = kVA × 0,8 dönüşümü geçerlidir.
Ancak tesisin yükü daha düşük bir güç katsayısına sahipse jeneratör aynı kVA’yı veremez. Bir mühendislik örneğinde cos φ değeri 0,4 olan 1.100 kVA’lık bir yük için gereken jeneratör standby gücü 1.700 kVA’ya çıkmaktadır. Bu durumda ya kompanzasyon yapılır ya da jeneratör bir üst kademeye çıkar.
Satın Alırken ve Kiralarken Ne Sormalı
- Bu makinenin standby ve prime değerleri ayrı ayrı nedir?
- Teklifteki kVA hangi sınıfa ait?
- Model bazında veri sayfasını görebilir miyim?
- Makine geçmişte hangi rejimde çalıştı? (İkinci elde kritik)
- Benim kullanım profilim hangi sınıfa giriyor?
İkinci el alımlarında bu soruların önemi artar; ayrıntı için ikinci el jeneratör alım rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Doğru Sınıfı Birlikte Belirleyelim
Yılmazlar Jeneratör A.Ş., Yenimahalle Serhat Mahallesi’ndeki tesisinden Ankara genelinde 10-2000 kVA aralığında jeneratör satışı ve kiralaması yapıyor.
Kullanım profilinizi 0 (312) 385 80 09 numarasından anlatın; hangi sınıfta hangi kademenin doğru olduğunu gerekçesiyle birlikte söyleyelim. Yük hesabı için jeneratör güç hesaplama yazımıza, keşif için jeneratör güç ve yer tespiti hizmetimize bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Prime ve standby güç arasındaki oran nedir?
Pratikte standby gücü prime gücün yaklaşık 1,10 katıdır; yani prime ≈ standby × 0,91. Ancak bu sabit bir kural değildir: üretici kataloglarında oran model bazında 1,08 ile 1,12 arasında değişir, bazı modellerde prime = standby × 0,90 olarak verilir. Bu yüzden oran, her modelin kendi veri sayfasından okunmalıdır.
Kataloglarda hangi güç öne çıkarılır?
Türkiye ve Avrupa pazarında standby (ESP) gücü öne çıkarılır; ABD'de prime daha yaygındır. Bir jeneratörün '100 kVA jeneratör' diye satılması, genelde standby 100 kVA anlamına gelir. Sürekli çalışma gücü bunun yaklaşık yüzde 91'idir. İki teklif karşılaştırılırken hangi sınıfın verildiği mutlaka doğrulanmalıdır.
Kamu ihalesinde hangi güç isteniyor?
Prime (PRP) güç. Bayındırlık (Çevre ve Şehircilik) Bakanlığı birim fiyatlarında ve KİK ihale şartnamelerinde tarif edilen güç prime güçtür. Yani şartnamede '100 kVA jeneratör' isteniyorsa, standby değeri 110 kVA olan bir set gerekir. Bu ayrım atlandığında teklif edilen makine şartnameyi karşılamaz.
Prime jeneratör aşırı yüklenebilir mi?
Sınırlı olarak evet. PRP tipinde çalışan setler, 24 saatlik çalışma içinde her 12 saatte bir saat süreyle yüzde 10 aşırı yüklenebilir. Buna karşılık ESP (standby) ve COP sınıflarında aşırı yüklenme yoktur. Ayrıca prime çalışmada 24 saatlik ortalama yük faktörünün yüzde 70'i aşmaması gerekir.
Şantiye için standby jeneratör kullanılabilir mi?
Kullanılırsa makine sürekli sınırında çalışır ve ömrü kısalır. Standby sınıfı, yılda yaklaşık 200 saat çalışmak üzere tanımlanmıştır. Şantiyede jeneratör yedek değil ana kaynaktır ve günün büyük kısmında çalışır; bu yüzden prime sınıfı seçilir. Aynı yük için prime seçmek, pratikte bir üst kademeye çıkmak demektir.
COP sınıfı nerede kullanılır?
Santral ve kojenerasyon gibi sabit yükle kesintisiz çalışan tesislerde. COP, prime gücün yaklaşık yüzde 10 altındadır, aşırı yüklenemez ve yılın tamamı boyunca (8.760 saat) çalışabilir. COP tipi çalışan bir set prime gücüne yüklenemez.
İlginizi çekebilir
kVA mı kW mı? Jeneratör Güç Birimleri ve Dönüşümü
kVA görünür güç, kW aktif güçtür. Aradaki oranı cos φ belirler ve jeneratörlerde bu değer 0,8'dir. Dönüşüm tablosu ve pratik sonuçları.
Devamını okuyun
Jeneratör Güç Hesaplama: İhtiyacınız Kaç kVA?
Jeneratör kaç kVA olmalı? Yük listesinden başlayıp eşzamanlılık, kalkış akımı ve yedek payıyla doğru kademeye ulaşan beş adımlı hesap yöntemi.
Devamını okuyun
İkinci El Jeneratör Alırken 12 Kontrol Maddesi
İkinci el jeneratörde riski belirleyen üç şey: motor saati, bakım geçmişi ve makinenin hangi rejimde çalıştığı. On iki maddelik kontrol listesi.
Devamını okuyun